درخت حوزه‌های تخصصی

بر اساس دیدگاه مشهور فقیهان امامیه و اهل سنت، که ماده 555 قانون مجازات اسلامی نیز تأییدی بر آن است، در صورتی که جُرمی در حرم مکی تحقق یابد، علاوه بر اجرای مجازات مجرم، بایستی حکم تغلیظ دیه را نیز برای او در نظر گرفت. سؤال تحقیق آن است که آیا روایات تغلیظ دیه از حیث سند و دلالت اعتبار دارند؟ نویسنده در پژوهش حاضر به بررسی سندی و دلالی روایات تغلیظ دیه نسبت به چنین مجرمی پرداخته است؛ چه بسا در صورت تأیید نشدن روایات، دیدگاه الحاق مشاهد مشرفه به حرم مکی در این حکم نیز دچار خدشه می شود. عده ای از فقیهان روایات مربوط به تغلیظ دیه را فاقد اعتبار سندی و دلالی دانسته اند و به دلیل فقدان دلیل معتبر، حکم تغلیظ دیه در حرم مکی را نپذیرفته اند. ولی جستار حاضر، که به شیوه توصیفی- تحلیلی نگاشته شده، با اثبات حکم تغلیظ دیه نسبت به جرایم ارتکابی در حرم مکی، ماده فوق الذکر را خالی از نقص می داند.

حج از عبادات بسیار مهم و تأثیرگذار در تکامل انسان هاست؛ ازاین رو به انجام دادن آن بسیار توصیه شده است. حج آثار و نتایج فراوانی دارد؛ یکی از آثار آن تقویت شناخت و معرفت افراد در مسیر تکامل فردی و اجتماعی است. ؤالی که در این مقاله به دنبال پاسخ آن هستیم این است که حج در چه زمینه هایی می تواند بستری برای تقویت شناخت و آگاهی زائران باشد. برآیند تحقیق که به روش کتابخانه ای و توصیفی- تحلیلی صورت گرفته این است که حج حداقل در سه زمینه می تواند به تقویت شناخت افراد کمک کند: 1. «خودشناسی»: حج فرصتی است که در آن افراد می توانند به خود بیندیشند، مصالح و مفاسد خود را بیابند و بر رعایت مصالح خود در طول زندگی عزم جدی پیدا کنند. 2. «خداشناسی»: مراسم حج از نشانه های روشن توحید است و توجه به روح اعمال و مناسک و جنبه های نمادین حج گذراندن یک دوره کامل خداشناسی و خداپرستی است. 3. «آموزه ها و معارف دینی»: حج گزاران در حج می توانند در راه فراگیری دین، احکام و آموزه های آن قدم بردارند و با بهره مندی افزون تر از آنها بازگردند و آموخته های خود را در سرتاسر جهان اسلام منتشر کنند.

کعبه به عنوان مقدس ترین اماکن اسلامی، جایگاهی فراتر از یک بنای تاریخی یا آیینی دارد؛ و به نوعی نماد «توحید، وحدت، و هویت دینی» مسلمانان در بستر تاریخ اسلام محسوب می گردد. این مکان الهی که به حضرت ابراهیم(ع) نسبت داده شده، در قرآن به عنوان مرکز هدایت برای همه انسان ها معرفی گشته و در ساختار مناسک حج و قبله گاه مسلمانان نقش محوری ایفا می کند. اهمیت کعبه نه تنها در عبادت بلکه در ساخت هویت جمعی و سیاسی امت اسلامی جلوه گر است. امّا در چند دهه اخیر، برخی پژوهشگران غربی با نگاه های تاریخی و انتقادی، فرضیه هایی درباره خاستگاه اولیه اسلام و جغرافیای آن و نیز، ایده وجود دو کعبه در جنوب (مکه کنونی) و شمال حجاز (منطقه پترا و البدع) مطرح نموده اند. در این میان، کتاب هایی چون «هاجریسم» و نیز «قبله های آغازین اسلامی» سؤالات جدیدی در این باره ایجاد کرده اند. به نظر می رسد که فرضیه چندگانگی در کعبه ابراهیمی یا ابهام در جغرافیای آن و نیز تبیین خاستگاه نخستین اسلام، در اول راه خود می باشد؛ و نیاز است تا اندیشمندان و پژوهشگران، ابعاد مختلف این دیدگاه ها را مورد بررسی و ارزیابی خود قرار دهند. به همین منظور، ارایه یک مأخذشناسی جامع در این مسائل، ضروری می باشد. مقاله حاضر با معرفی بیش از دویست اثر مستقیم و مرتبط با خاستگاه نخستین اسلام، تلاش دارد که بستری علمی برای ورود پررنگ تر محققان به این حوزه پرسش برانگیز و نوظهور را فراهم آورد؛ تا ابعاد مسائل آن، بیشتر و دقیق تر مورد پژوهش قرار گیرند.

این مقاله به بررسی مفهوم "صروره" وحکم "حلق صروره" در فقه اسلامی می پردازد. در ابتدا، به تبیین لغوی و اصطلاحی واژه های "حلق" به معنای تراشیدن موی سر و "صروره" به فردی که حج واجب انجام نداده است، پرداخته می شود. در ادامه، دو دیدگاه اصلی در مورد معنی صروره مطرح می شود: اول، کسی که هیچ نوع حجی (اعم از واجب، مستحب، نیابی و نذری) انجام نداده است، و دوم، کسی که تنها حجه الاسلام را به جا نیاورده است. مقاله با بررسی روایات مرتبط و تحلیل دیدگاه های مختلف، به این نتیجه می رسد که صروره، به کسی اطلاق می شود که هیچ حجی انجام نداده است. سپس در ناحیه ی حکم "حلقِ صروره برای مردان"، به دلیل روایات مستفیضه و فهم متقدمین، الزام حلق برای صروره ی مرد را نظر صائب می داند.