علی اکبر کمالی نهاد

پژوهش پیشِ رو مطالعه ای موردی است که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در این پژوهش تلاش شده است با مطالعه برخی جای نام های کردی در استان کرمانشاه -باتوجه به معنا و خوانش آن ها درمیانِ گویشوران کُرد- بازخوردهای معنایی و خوانشی فارسی نویسی در این جای نام ها و احتمال آسیب رساندن فارسی نویسی به آن ها بررسی شود. یافته های این پژوهش نشان داد که فارسی نویسیِ جای نام های کردی استان کرمانشاه چهار بازخورد معنایی و خوانشی دارد: الف) دگرگونی معنایی و خوانشی جای نام ها؛ ب) بی معناشدن و ازبین رفتن خوانش کردی جای نام ها؛ ج) ثبات معنایی جای نام ها با معادل نویسی فارسی و ازمیان رفتن خوانش کردی آن ها؛ د) حفظ تقریبی خوانش کردی جای نام ها و انتقال نیافتن معنای آن ها به غیرکردزبانان. بیشتر این بازخوردها که بازخوردهای یک تا سه را شامل می شوند، حاصل فارسی نویسی واژه ها برپایه ریشه شناسی عامیانه یا همان ریشه شناسی برپایه حدس و گمان است. باتوجه به یافته های یادشده، در این پژوهش مشخص شد که فارسی نویسی جای نام های کردی در استان کرمانشاه، به اصالت خوانش و معنای آن ها آسیبی جدی رسانده است.

متون تعلیمی عرفانی جایگاه مهمی در پهنه گسترده ادبیات فارسی دارد و تذکره الاولیای عطار از برجسته ترین نمونه های آن است. این اثر اگرچه در ظاهر شامل شرح حال برزگان عرفان است، اما در اثنای شرح حال این بزرگان، نکات آموزشی بسیاری ازجمله آداب سخن را به مریدان منتقل می کند. ادب زبانی از مباحث اصلی زبان شناسی امروز است که نظریه پردازانی همچون براون و لوینسون برای تحلیل آن پنج راهبرد را معرفی کرده اند؛ گوینده باتوجه به مقام و شأن اجتماعی خود و مخاطب، از این راهبردها برای بیان مقاصدش بهره می برد. پژوهش حاضر در پی آن است که دریابد ادب زبانی در تذکره الاولیای عطار به عنوان ابزاری تأثیرگذار بر مخاطب، بر اساس کدام راهبردهای ادب زبانی ساخته شده است؟ نتایج نشان می دهد که عطار در تذکره الاولیا برای تعلیم آداب سخن از چهار راهبرد پوشش مستقیم، ادب منفی، راهبرد غیرمستقیم و خودداری از اقدام استفاده کرده و راهبرد ادب مثبت را به کار نبرده است.

زمینه/ هدف: اسب از جمله مهم ترین حیواناتی است که به سبب ویژگی های جسمانی، قابلیت اهلی شدن و نقش های متنوعش، از آغاز تمدن بشری با انسان همراه بوده و در ابعاد مختلف زندگی بشری تأثیرگذار بوده است. این حیوان در بسیاری از فرهنگ ها با صفاتی چون وفاداری، نجابت و دوستی شناخته شده و به عنوان نمادی از ارزش های اخلاقی مورد توجه قرار گرفته است. بازتاب حضور اسب را می توان در آثار هنری، غارنگاره ها، کتیبه ها، اشیای آیینی، متون تاریخی و نیز در باورها، آیین ها، اسطوره ها، جنگ ها، آیین های مذهبی، شادی ها و سوگواری ها، و حتی در روایت های عاشقانه و حماسی مشاهده کرد. گرچه حیوانات دیگری همچون سگ، گاو و گوسفند نیز در فرهنگ ها حضور دارند، اما انعطاف پذیری، کارکرد گسترده و قابلیت هم ذات پنداری انسانی با اسب، جایگاه برجسته تری به آن بخشیده است. هدف این پژوهش، شناسایی وجوه نمادین و باورهای شکل گرفته پیرامون اسب به طور عام و اسب بالدار به طور خاص در فرهنگ ایرانی اسلامی است. روش/ رویکرد: نگارندگان با بهره گیری از رویکرد توصیفی تحلیلی و مطالعات اسنادی تلاش دارند به این سؤال پاسخ گویند که «اسب، به ویژه اسب بالدار، چه جایگاهی در افسانه ها، باورهای مذهبی و فرهنگ ایرانی دارد و این جایگاه چگونه در نمادپردازی و روایت های فرهنگی بازنمایی شده است؟» یافته ها/ نتایج: نتایج این مطالعه نشان می دهد که اسب بالدار نه تنها در متون اسلامی و با روایت براق، بلکه از دوران باستان نیز در اسطوره ها، اعتقادات عامه، سنت های عرفانی و حتی در ادیان کهن، حضوری نمادین و پررنگ داشته است.

بررسی تطبیقی منظومه های فکری شاعران از ادبیات ملل مختلف و تحلیل و بررسی مضامین مشترک آن ها، می تواند دریچه ای به سوی درک عمیق تر اشتراکات و افتراقات ادبی و فرهنگی بگشاید. چنین تحقیقاتی می تواند نقاط اشتراک و تفاوت های ادبیات مختلف را نشان دهد و به درک بهتر رابطه بین ادبیات و جامعه کمک کند. پژوهش حاضر با روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده های آن به شکلی نظام مند و با اتکا بر مبانی نظری مکتب آمریکایی، به بررسی تطبیقی دو مضمون محوری اعتراض و صلح در اشعار سیدحسن حسینی (شاعر ایرانی) و محمود درویش (شاعر فلسطینی) پرداخته است. یافته ها نشان می دهند که هر دو شاعر، علی رغم تفاوت های جغرافیایی و فرهنگی، از این دو مضمون به عنوان ابزارهای بیانی قدرتمندی در بازتاب آرمان های خود بهره برده اند. در حوزه اعتراض، حسینی با تلفیق زبان حماسی و عرفانی و با تکیه بر نمادهای مذهبی، اعتراض را در چارچوب گفتمان دینی و ارزش های معنوی بیان می کند؛ حال آنکه درویش با زبان عاطفی و تصاویر ملموس، اعتراض خود را معطوف به اشغالگری و ظلم می کند. در مضمون صلح نیز، حسینی آن را با مفهوم پیروزی معنوی پیوند می زند؛ درحالی که درویش صلح را به مثابه آرزوی دیرینه یک ملت برای زندگی آزاد ترسیم می کند. از منظر سبکی، حسینی از ساختارهای کلاسیک شعر فارسی بهره برده و آن را با مضامین نو می آمیزد؛ در مقابل درویش با نوآوری در فرم و محتوا، شعر مقاومت را به سطحی جهانی ارتقا می دهد. این تفاوت های زبانی و مضمونی ریشه در شرایط اجتماعی-سیاسی و نظام های ارزشی متفاوت دو شاعر دارد. دستاورد اصلی پژوهش، تبیین چگونگی بازتاب تجربیات مشترک انسانی در قالب های فرهنگی متفاوت است و هم از حیث نظری با اثبات کارآمدی مکتب آمریکایی در تحلیل ادبیات مقاومت، هم از جنبه عملی با نشان دادن ظرفیت های ادبیات در ایجاد گفتگوی بین فرهنگی، حائز اهمیت است. نتایج می تواند مبنایی برای مطالعات بعدی در حوزه ادبیات تطبیقی و نیز درک بهتر نقش ادبیات در گفتمان های بین المللی باشد.

نشانه های نگارشی در نوشتار خلأ عدم حضور گوینده و نویسنده را در یک مکان و زمان مشخص پر می کنند و کتب درسی از جمله متونی هستند که در آن ها استفاده از نشانه های نگارشی بسیار ضرروی است و باتوجه به تنوع محتوایی کتاب ها، چگونگی کاربرد و نیز فراوانی گونه های نشانه های نگارشی در آن ها به عنوان یک مسئله مهم مطرح می شود؛ بنابراین در این پژوهش که با روش تحلیلی- آماری و برپایه مطالعه موردی است، کوشش شده است با بررسی کتاب های درسی پایه یازدهم علوم انسانی، نمود گونه های نشانه های نگارشی و فراوانی آن ها در این کتاب ها واکاوی شود. یافته های پژوهش نشان می دهد سیزده گونه علائم نگارشی در این کتاب ها به شکل متفاوت استفاده شده است که در این بین نشانه ویرگول و ستاره به ترتیب بیشترین فراوانی را داشته اند؛ هم چنین کتاب دین وزندگی و کتاب های فلسفه و روان شناسی به ترتیب بیشترین و کمترین میزان تنوع و کتاب های دین وزندگی و نگارش به ترتیب بیشترین و کمترین میزان نمود نشانه ها را در خود داشته اند؛ در نهایت اینکه نشانه های نگارشی در همه این کتاب ها به شکل درست و بجا کاربرد نداشته اند.