جایگاه احادیث کلامی در فرهنگ رضوی (نگاهی از منظر نظریه سرمایه اجتماعی بوردیو)(مقاله علمی وزارت علوم)
منبع:
فرهنگ رضوی سال ۱۴ بهار ۱۴۰۵ شماره ۵۳
163 - 185
حوزههای تخصصی:
جامعه امامیه عصر رضوی پویا و دارای همه ظرفیت های سیاسی، اجتماعی و دینی بود. محوریت معنایی و تعلیمی امام رضا g به عنوان کانون منحصربه فرد الهی موجب شد که در این جامعه فراالگویی خاص از جهان بینی، عقاید، رفتارها و کنش ها شکل گیرد که آن را می توان فرهنگ رضوی نامید. در شماری از احادیث امام رضا (ع) که در مجموعه های حدیثی ائمه (ع) از التوحید شیخ صدوق تا مسند الرضا در دسترس است، مباحث کلامی در زیر عناوین اصول عقاید امامیه قابل مطالعه هستند. این پژوهش با شیوه کتابخانه ای، روش توصیفی استنادی، بهره مندی از تحلیل تاریخی دوره امامت امام رضا (ع) و استفاده از مفاهیم نظریه سرمایه پی یر بوردیو که مرزبندی های فرهنگی درون هر جامعه را با عنوان «میدان اجتماعی» از مقولات سرمایه اجتماعی باورمندان هر گفتمان درونی جامعه مد نظر می داند، نشان داده است که احادیث کلامی امام رضا g بخشی از چهارچوب های اصلی میدان اجتماعی امامیه هستند که به برساخت یا تثبیت جنبه های مخلتف اصول اعتقادی شیعیان مانند توحید، نبوت و امامت منجر شده اند؛ این احادیث با تبیین مفاهیم ایمانی، اعتقادی و مبانی مذهبی اسلام و تشیع موجب تمایزجویی، تلاش اصلاح گرایانه تبیینی یا رویکرد طرد و رد در برابر باورهای انحرافی درون شیعی- درون اسلامی و نیز تقابل با شبهات و رویکردهای متفاوت و گاه متخاصم دیگر ادیان یا آیین ها در قالب مناظرات و احتجاجات گشته اند؛ بنابراین قابلیت تطبیق تحلیلی با مفهوم میدان های اجتماعی در نظریه سرمایه بوردیو را دارند. میدان اجتماعی کلام امامیه در عصر رضوی موجب تثبیت باور شیعی به عنوان یک مذهب اعتقادی- عملی پویا در برابر تلاش های انکاری هر میدان اجتماعی رقیب، اعم از درون شیعی، درون اسلامی و برون اسلامی بوده و بخشی از تاریخ بقای فرهنگ امامیه را رقم زده است.