سید حسن محمدی

این مقاله به بررسی و نقد دیدگاه ویکتور فرانکل درباره معنای زندگی براساس منابع اسلامی می پردازد. سؤال اصلی پژوهش این است که براساس منابع اسلامی، چه اشکالاتی در دیدگاه فرانکل وجود دارد؟ با بررسی های انجام شده به این پاسخ دست یافتیم که اولاً، روح انسان منشأ الهی دارد که در آغاز خلقت، پس از آفرینش مراحل جسمانی به عنوان موهبتی ویژه به او عطا شده است؛ ثانیاً، دین و معنای مبتنی بر دین دست کم در بین پیروان خود، مشترکات و یگانگی هایی دارند و به دلیل همین ویژگی های مشترک، تعمیم پذیر به همه پیروان آن است؛ ثالثاً، در دین اسلام این امر پذیرفته شده که خالق جهان با انسان سخن گفته و هدف خود از آفرینش را تببین کرده است؛ رابعاً، رنج به تنهایی نمی تواند معنایی برای زندگی ایجاد کند، بلکه رنج و سختی در سایه بندگی خدا معنادار و تحمل پذیر خواهد شد. با این تفصیل مهم ترین انتقادها بر دیدگاه فرانکل، شامل نگاه زمینی و مادی وی به انسان، نبود توجه کافی به ابعاد معنوی و روحانی و تفاوت در مفهوم روح است؛ درحالی که اسلام بر وجود روح به عنوان جوهره ای الهی و مستقل از بدن تأکید دارد، فرانکل به این بعد توجه کمتری نشان داده است.

پژوهش حاضر باهدف بررسی نقش همسانی ابعاد بهزیستی معنوی و ابعاد معنا در زندگی زوجین در پیش بینی کارآمدی خانواده به روش غیر آزمایشی از نوع همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه والدین دانش آموزان ابتدایی شهر قاین به تعداد 3450 زوج بود که تعداد 150 زوج از ایشان به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای برای ورود به پژوهش انتخاب شدند. اطلاعات بااستفاده از پرسش نامه های بهزیستی معنوی، معناداری زندگی و کارآمدی خانواده جمع آوری شد و داده ها با استفاده از روش همبستگی پیرسون و آزمون رگرسیون خطی چندگانه تحلیل گردید. نتایج نشان داد که بین همسانی ابعاد بهزیستی معنوی (رابطه با خدا، با خود، با دیگران و با طبیعت) و یک بعد معنا در زندگی (یعنی، بعد ارزشمندی) با کارآمدی خانواده رابطه معنادار وجود دارد. نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که همسانی دو بعد ارتباط با دیگران و طبیعت حدود 22% کارآمدی خانواده را در زوجین پیش بینی می کند و همسانی ابعاد معنا در زندگی توان پیش بینی کارآمدی خانواده را ندارد. براین اساس، هرچه زوجین در ابعاد مختلف شخصیتی شبیه و همسان باشند، فرهنگ، جهان بینی و اندیشه یکسان خواهند داشت، درنتیجه روابط محبت آمیز، احترام، مدارا، آرامش بخشی و ارتقای معنوی ایشان افزایش خواهد یافت.