عبدالعزیز حمادی

لقد تطور علم اللسانیات الحدیث تطورا ملحوظا فی مجال دراسه اللغه، وأنتج هذا التطور تحولاً فی المفاهیم اللغویه، من حیث الوظائف التواصلیه لغویه کانت أم اجتماعیه، مما أدّت هذه الظاهره إلى بروز تفاسیر مختلفه للنص والخطاب. یعد رومان جاکبسون منظرا حقیقیا لنظریه التواصل اللغوی التی تکون أهم النظریات اللغویه الحدیثه؛ إذ قسَّم البناء اللغوی والتواصل بین الأفراد على أساس سته عناصر لعملیه الاتصال وستّ وظائف للغه یتمّ عملها على طاوله تلک العناصر. تعد دراسه الروایات الحدیثه من أهم المواضیع الأدبیه، کما هی ماده خصبه للدراسه والبحث بالنسبه للباحثین والنقاد، وکذلک الروایه من الأجناس الأدبیه التی ترتبط مباشره بالتواصل اللغوی والاجتماعی؛ وذلک لکونها متکونه من الحوار والسرد، فتطبیق وظائف التواصل على الروایه یعد عملا نقدیا فی غایه الأهمیه. نتبع فی بحثنا هذا المنهج الوصفی التحلیلی، حیث نهدف من خلاله إلى دراسه روایه عازف الغیوم ، لعلی بدر بعرض النماذج التی یشاهد فیها استخدامه الدقیق والمتقن للتعبیر بالوظائف اللغویه للتواصل على ضوء نظریه التواصل اللغوی لجاکبسون. فوجدنا سرده وحواره مناسباً للنهوض بغایات بحثنا، ویساعدنا ذلک فی وقوفنا على خصوصیه اللغه ووظائفها فی روایته. من أهمّ النتایج التی توصّلت إلیها الدراسه؛ هی أن فی روایه عازف الغیوم مساحه واسعه للبحث فی مجال اللغه؛ إذ وجدنا الحوار خاضعاً لعملیه التواصل حسب أرکان النظریه السته والوظائف التواصلیه الست، فکشفنا مواطن النظریه فی الروایه، حیث إن الروائی علی بدر اهتمّ فی خطابه بالتواصل مع المتلقی فی السرد والحوار موافقاً بین عناصر اللغه ووظائف التواصل.

رمان های پست مدرن «یومیات مطلقه» هیفاء بیطار و «وانهاده» سیمون دوبووار به شیوه اول شخص روایتگر زندگی روزمره ی دو زن مطلقه به عنوان قهرمان رمان های یاد شده هستند. اهمیت این پژوهش از آن جهت است که شخصیت روان رنجور هر دو رمان این امکان را فراهم می سازد که با دیدی روان کاوانه به قهرمان دو رمان نگریسته و به بررسی طرحواره های ناسازگار اولیه جفری یانگ در شخصیت آن ها با روشی تطبیقی پرداخته شود. این پژوهش، بر شیوه ی توصیفی- تحلیلی استوار است. این پژوهش برآن است تا نگرش ملموس به جامعه سوریه و فرانسه داشته و از عوامل مؤثر در شکل گیری این طرحواره ها در قهرمان دو رمان پرده برداشته و با شاهد مثال آن ها را مورد تدقیق نظر قرار دهد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که قهرمان این دو رمان هر دو توسط شوهرشان وانهاده شده و از طرحواره های ناسازگار اولیه یکسانی رنج می برند. هر دو قهرمان رمان از میان انواع طرحواره های ناسازگار اولیه از طرحواره های وابستگی/ بی کفایتی، نقص/ شرم و رهاشدگی/ بی ثباتی (ترک شدن) رنج می برند، که به ترتیب خاستگاه آن ها، طرحواره ی وابستگی/ بی کفایتی در آنها ناشی از استمداد از پدر در انجام تمامی وظایف روزمره حتی انجام تکالیف به ویژه در سن نوجوانی که مرحله رسیدن به استقلال و خودکفایی است. افزون بر این، طرحواره نقص/ شرم برخاسته از وانهادن آنان توسط همسرانشان و طلاق دادن آنان توسط ایشان، و نیز طرحواره طرد شدگی/ بی ثباتی ناشی از روابط متزلزل آنان است.

إنّ إصلاح الأسالیب التعلیمیه وتحسین مستوى التعلیم والتعلّم، من القضایا التی طالما شغلت حیزّاً کبیراً لدى المهتمّین والمنظّرین فی مجال التعلیم؛ بحیث نشهد العدید من الدراسات الواسعه النطاق والبعیده المدى الّتی تمّ القیام بها على مدى المائه عام الماضیه، إلى جانب ما نلحظه من الاختبارات التجریبیه الّتی أدّت إلى ظهور نظریات مختلفه. وبصوره عامّه، قد عکف علماء التربیه والعلوم التربویه على تصمیم واقتراح استراتیجیات وحلول متعدده للحدّ من النقص الذی یعتری الأسالیب التقلیدیه فی التدریس؛ منها تبنّی أسلوب التعلیم الاستکشافی؛ من هذا المنطلق، تطمح هذه الدراسه إلى دراسه تأثیر الأسلوب الاستکشافی فی خلق الرغبه والاهتمام لدى طلاب فرع اللغه العربیه فی جامعه تأهیل المعلّمین (فرهنکیان)، مجمّع شهید بهشتی الجامعی، بندر عباس (دفعه عام 1400ش) فی تعلّمهم لماده "الصرف"، ویسعى البحث فی نهایه المطاف أن یقدّم حلولاً تطبیقیه لتعزیز رغبه الطلاب واندافعهم نحو التعلّم. ونظراً لملاحظه عدم اهتمام الطلاب بالنسبه إلى ماده "الصرف"، فقد تم اختیار البحث العملی کأسلوب لحل هذه المشکله. وقد اشتمل المجتمع الإحصائی فی الدراسه على کافّه طلاب دفعه عام 1400ش. أمّا أدوات جمع البیانات فقد اشتملت على الاستبیانات والمقابلات والمشاهدات المباشره. فی بادئ ذی بدء ومن خلال استخدام تقنیات المشاهده المباشره والمقابله، تم تحدید "اللامبالاه" کمشکله شائعه بین الطلاب فی هذا المجّمع الجامعی. ولذلک، وبعد ملاحظه قلّه اهتمام الطلاب وتفاعلهم الضیئل مع المحتوى المقرر، تمّ تنفیذ برنامج یتضمن استخدام التعلم الاستکشافی. وأظهرت البیانات التی تم جمعها من خلال استبیانات الرضا ومشاهده الفصول الدراسیه بأنّ توظیف أسلوب التعلّم الاستکشافی أدّى إلى تعزیز من مستوى رغبه الطلاب واهتمامهم بالمشارکه فی ماده النحو، کما زاد نشاطهم العلمی فی الصفّ.