حس مکان

بیان مسئله: توانمندسازی و دلبستگی مکانی، مفاهیمی بنیادین در توسعه محلی و اجتماع محور هستند. توانمندسازی با ارتقای ظرفیت های مشارکت و دلبستگی با تقویت احساس هویت و تعلق، به پایداری توسعه کمک می کنند. با وجود پژوهش های متعدد، رابطه و مکانیسم های تأثیرگذاری این مفاهیم به طور جامع شناسایی نشده اند. عدم درک صحیح این تعامل در لایه های زیرین، چالش هایی را در اثربخشی طرح های توسعه محلی ایجاد می کند. لذا، شناسایی سازوکارهای تعامل این مفاهیم برای تحقق و توفیق طرح های مشارکتی و توسعه محلی ضروری است. هدف: هدف این پژوهش، بررسی و فهم چگونگی تأثیرگذاری متقابل توانمندسازی و دلبستگی مکانی بر یکدیگر و شناسایی سازوکارهای مؤثر در این تعامل به منظور بهره برداری از آن در راستای اثربخشی فرآیندهای توسعه محلی است. روش: با بهره گیری از مرور نظام مند، مطابق با استانداردهای پریزما، از میان 986 مقاله شناسایی شده در پایگاه های معتبر، پس از غربالگری و ارزیابی کیفیت، 46 مقاله انتخاب شدند. تحلیل محتوای کیفی این منابع منجر به استخراج ۲۸۲ کد مفهومی شد. یافته ها : توانمندسازی و دلبستگی از طریق ایجاد تعامل سازنده در سه ساختار کلیدی شناختی (فردمحور)، عملکردی (میانجی) و حکمرانی(سطح کلان)، شامل مکانیسم های اجتماعی، محیطی و کالبدی، اقتصادی، سیاسی و حقوقی، و ظرفیت سازی آموزش؛ می تواند به شکل گیری هویت مکانی، تقویت حس تعلق، ترویج تعهد و مسئولیت پذیری نسبت به مکان، و ارتقای خودکفایی و استقلال محلی منجر شود. در مجموع، 21 مولفه کلیدی مؤثر در این فرآیند شناسایی شدند. نتیجه گیری: چارچوب ارائه شده، بر اهمیت توزیع عادلانه قدرت، و تقویت ساختارهای حکمرانی برای نهادینه سازی عملکردهای اجتماعی و اقتصادی مشارکتی در راستای اهداف توانمندسازی و دلبستگی در توسعه های اجتماع محور تأکید دارد. این رویکرد می تواند ظرفیت و سرمایه های مختلف جوامع محلی را برای خودکفایی و مدیریت منابع افزایش داده و  بستر تحقق پذیری طرح های توسعه محلی را فراهم آورد.

حس مکان یکی از پدیده ه ای اجتماعی است که می تواند در افزایش تعلق خاطر جوانان به روستا و زادگاه خویش موثر باشد. لذا شناسایی عوامل مؤثر بر حس مکان، می تواند در تبیین این موضوع مهم، مؤثر باشد. هدف این تحقیق، بررسی عوامل مؤثر بر حس مکان در  بین جوانان روستایی شهرستان خرم آباد لرستان می باشد. پژوهش حاضر در دسته تحقیقات پیمایشی - همبستگی بوده و جامعه آماری در این تحقیق کلیه جوانان روستایی شهرستان خرم آباد لرستان می باشد (N= 20066). تعداد نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان 377 نفر برآورد شد. نمونه گیری به صورت چندمرحله ای انجام گرفت و ابزار جمع آوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخت بود. برای تحلیل داده ها نیز از نرم افزار SPSS استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان حس مکان در بین پاسخ گویان در حد متوسط (59/3) بود. نتایج تحلیل معادله رگرسیون خطی نشان داد که متغیرهای" دیدگاه دیگران نسبت به زادگاه"، "علاقه مندی به بافت و معماری زادگاه"، "میزان خاطرات فرد از زادگاه"، "میزان تعلق خاطر به افراد ساکن زادگاه" و "میزان مشارکت در فعالیت های گروهی محلی" توانستند 8/34 درصد از تغییرات واریانس متغیر وابسته را تبیین نمایند. در این زمینه سازوکارهای مشارکت جوانان در امور روستایی به ویژه در عرصه های فرهنگی و طبیعی روستایی، می تواند در تقویت حس مکان آنان مؤثر باشد.