گردشگری و اوقات فراغت

فعالیت های فراغتی متعهدانه، همچون دوچرخه سواری تفریحی، تأثیر قابل توجهی بر بهزیستی و رضایت افراد دارند؛ بنابراین هدف پژوهش حاضر تعیین سهم نسبی فراغت جدی بر بهزیستی ادراک شده و رضایت از فعالیت های فراغتی دوچرخه سواران تفریحی است. این مطالعه از نظر روش، توصیفی هم بستگی و از لحاظ هدف، کاربردی است که به روش میدانی انجام شد. جامعه آماری شامل دوچرخه سواران تفریحی در ایران بود که در فصول مناسب سال، حداقل هفته ای یک بار به فعالیت دوچرخه سواری می پردازند. با توجه در اختیار نداشتن آمار دقیق، براساس جدول مورگان، حداقل 384 نفر به عنوان نمونه و به روش در دسترس انتخاب شدند. به منظور جمع آوری اطلاعات از پرسش نامه استاندارد استفاده شد و داده ها با آزمون کلموگروف اسمیرنوف (KS) و هم بستگی پیرسون در نرم افزار اس پی اس اس نسخه 26 تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین فراغت جدی و بهزیستی ادراک شده و نیز بین فراغت جدی و رضایت از فعالیت های فراغتی، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. به طورکلی، نتایج حاکی از آن است که ایجاد تعادل میان فراغت جدی و بهزیستی ادراک شده نقش مؤثری در افزایش رضایت دوچرخه سواران تفریحی از فعالیت های فراغتی دارد. این یافته ها می تواند راهنمایی برای ارتقای کیفیت فعالیت های فراغتی باشد.

ایران با داشتن تعداد زیادی گونه پرنده در تمام فصول سال و در بیشتر مناطق، قابلیت های بسیاری برای اجرای برنامه های پرنده نگری دارد. روستاها به عنوان مکان هایی که در عین دوری از غوغای شهر و نزدیکی به طبیعت بکر، روستاهایی که قابلیت اسکان و پذیرایی از گردشگران را دارند، می توانند از این شاخه لذت بخش و روبه رشد اکوتوریسم بهره مناسبی ببرند؛ بنابراین هدف اصلی این تحقیق، تأثیر مناطق جذب پرندگان مهاجر در توسعه گردشگری روستایی (مطالعه موردی: روستاهای پیرامون تالاب هشیلان) است. روش تحقیق کمّی، کاربردی، توصیفی تحلیلی است که از ابزار پرسش نامه برای جمع آوری اطلاعات بهره برده می شود. نرم افزار استفاده شده SPSS است. پایایی تحقیق توسط آلفای کرونباخ تأیید شد (اقتصادی، 0/88، اجتماعی و فرهنگی،0/84، کالبدی،0/83، گردشگری، 0/77). روایی نیز توسط متخصصان جغرافیا، محیط زیست و علوم اجتماعی تأیید شد. حجم نمونه از ۲۵۶ خانوار، ۱۰۰ خانوار انتخاب شدند. روش نمونه گیری از نوع نمونه گیری تصادفی سیستماتیک بوده است. یافته ها نشان می دهد که پرنده نگری و گردشگران ورودی ناشی از آن، اثر مثبتی بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی داشته است. همچنین از نظر زیست محیطی ضمن توجه بیشتر دولت به پرندگان مهاجر فرصت های زیست محیطی خوبی ایجاد شده است؛ اما آلودگی و پسماند و زباله های فراوانی در محل جمع شدند. متأسفانه سرمایه گذاری در گردشگری منطقه محدود و زیرساخت ها نامناسب است که نیاز به توجه دارد. یافته های ناشی از کروسکال والیس نشان می دهد که تفاوت معناداری بین روستاها از نظر تأثیرگذاری پرنده نگری در گردشگری دیده نشده است. همچنین یافته های هم بستگی اسپیرمن نشان می دهد که رابطه معناداری بین پرنده نگری و مؤلفه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، کالبدی و زیست محیطی وجود دارد. درنهایت یافته های رگرسیون نشان می دهد که اثر بر محیط زیست روستا مهم ترین نقطه قوت پرنده نگری است. همچنین در رتبه دوم اشتغال زایی قرار دارد. در مرتبه سوم کاهش مهاجرت به منزله مهم ترین تأثر پرنده نگری معرفی شده اند.

گردشگری، که یکی از مهم ترین فعالیت های اقتصادی و چشم انداز مهمی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع محسوب می شود، جنبه های منفی ای نیز دارد؛ مانند تخریب محیط زیست و طبیعت. یکی از رویکردهایی که در دهه های اخیر برای کاهش آثار زیانبار گردشگری بر روی محیط زیست توجه برنامه ریزان شهری را به خود جلب کرده است، مفهوم بیوفیلیک است. از آن روی که گردشگری می تواند اشکال مختلفی را پذیرا باشد، یکی از اشکال گردشگری نیز گردشگری بیوفیلیک شهری است که ازطریق حفظ محیط زیست و کاهش تخریب طبیعت، به پایداری زیست محیطی در شهرها منجر می شود. مسئله اصلی این پژوهش نیز نحوه به کارگیری رویکرد برنامه ریزی راهبردی گردشگری بیوفیلیک در بلوار چمران شهر کرج است. هدف از انجام پژوهش، بررسی مفهوم گردشگری بیوفیلیک و برنامه ریزی راهبردی گردشگری بلوار چمران شهر کرج با تأکید بر رویکرد گردشگری بیوفیلیک و از نوع توصیفی تحلیلی است. در همین راستا، با تحلیل سوات وضعیت هریک از ابعاد شهر کرج شناسایی شدند و پس از آن، به کمک ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، وضعیت راهبردهای توسعه در سایت مدنظر (راهبرد تدافعی) مشخص شد، سپس راهبردهای مدنظر مطرح و پس از آن، به کمک ماتریس QSPM، اولویت هریک از راهبردها مشخص و پس از آن نیز برای تکمیل هریک از راهبردها راهبردهایی مطرح شد. این راهبردها عبارت اند از: ایجاد بازرسی شبانه برای جلوگیری از فضاهای جرم خیز، ایجاد نورپردازی مناسب شبانه در مسیرهای پیاده و غیره.

عملکرد راهنمایان حرفه ای عامل کلیدی موفقیت تجربه گردشگری است؛ بنابراین بهبود آن یکی از دغدغه های سازمان های گردشگری تلقی می شود که با شناسایی و توجه به ابعاد عملکرد و عوامل مؤثر در آن، عملکرد راهنمایان گردشگری ارتقا خواهد یافت. پژوهش پیش رو، با هدف ارائه مدل بهبود عملکرد راهنمایان گردشگری شهر تهران انجام پذیرفت. رویکرد پژوهش، ترکیبی (کیفی_کمّی) است. از روش فراترکیب استفاده و به انجام مصاحبه ها با ده نفر خبره در حوزه راهنمایی گردشگری در شهر تهران پرداخته شد که با روش گلوله برفی برگزیده شدند. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها، از روش تحلیل محتوا استفاده شد. به منظور اعتباریابی مدل مفهومی، از روش مدل معادلات ساختاری با نرم افزار Smart PLS استفاده شد. بدین ترتیب، پرسش نامه ای پیمایشی در طیف لیکرت پنج گزینه ای در اختیار 196 نفر از راهنمایان تورهای ورودی شهر تهران قرار گرفت که به صورت قضاوتی انتخاب شدند. طبق یافته های پژوهش، عملکرد راهنمایان شامل دو بعد وظیفه ای و شهروندی است. محیط کار و محیط های سیاسی و قانونی، اقتصادی، اجتماعی و فنّاوری به عنوان عوامل محیطی، انگیزش و مدیریت عملکرد به منزله عوامل سازمانی و نیز شایستگی ها و عوامل روان شناختی به مثابه عوامل فردی مؤثر در عملکرد راهنمایان گردشگری شناخته شدند. در پی ارائه مدل پژوهش براساس دیدگاهی یکپارچه ، ابعاد عملکرد و عوامل مؤثر در آن آشکار شدند که برای بهبود عملکرد راهنمایان، مورد توجه ویژه ای قرار خواهند گرفت.

تنوع اقلیمی در ایران زمینه متنوعی برای کشاورزی در سراسر کشور ایجاد کرده و سبب تولید طیف متنوعی از محصولات کشاورزی در کشور شده است. از جمله مزارع کشاورزی ایران، گلخانه های پرورش گل وگیاه در منطقه پاکدشت استان تهران است. این منطقه به دلیل وضعیت آب وهوایی و اقلیم مناسب برای رشد و پرورش انواع گل وگیاه، منطقه گردشگری محسوب می شود. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، کیفی است و به ارائه راهبردهایی برای توسعه گردشگری کشاورزی منطقه پاکدشت می پردازد. جمع آوری داده ها با مطالعات کتابخانه ای، حضور و مشاهده پژوهشگر در منطقه مطالعه شده و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته و نمونه گیری به صورت در دسترس انجام شده است. با استفاده از تحلیل های SWOT و SOAR، عوامل و معیارهای راهبردی توسعه گردشگری کشاورزی در منطقه پاکدشت شناسایی شد و بعد از تجزیه وتحلیل داده ها، راهبردهایی احصا و تدوین شد. در نهایت با استفاده از ماتریس کمّی برنامه ریزی راهبردی (QSPM)، اولویت بندی راهبردهای منتخب انجام شد. در تحلیل SWOT، مهم ترین راهبرد تقویت و افزایش امکانات و زیرساخت های گردشگری بااهمیت ملی و بین المللی است. در تحلیل SOAR، مهم ترین راهبرد برنامه ریزی برای گسترش و افتتاح نمایشگاه های مجهزتر و پیشرفته تر گل وگیاه به منظور جذب گردشگر و اشتغال زایی برای مردم محلی است. در این مطالعه هر دو روش راهبردهای تهاجمی را تجویز کرده اند.

این پژوهش با هدف توسعه چهارچوبی مفهومی و نوآورانه برای تحلیل تعاملات متاورس با ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی پایداری انجام شده و با بهره گیری از رویکردی کیفی و توصیفی تحلیلی، به بررسی نقش متاورس در ارتقای گردشگری محیطی و پایدار پرداخته است. بدین منظور، برای جمع آوری داده ها، جست وجویی جامع در پایگاه های استنادی معتبر، با استفاده از کلیدواژه های مرتبط انجام شد. محورهای کلیدی و الگوهای موجود، با تحلیل محتوای کیفی منابع علمی منتشر شده در پانزده سال اخیر، شناسایی شد. این فرایند شامل استخراج مفاهیم مهم و کدگذاری باز و محوری داده ها با استفاده از نرم افزار ATLAS.ti، بوده است. نتایج نشان می دهد که با به کارگیری مدل مفهومی پیشنهادی، متاورس با ایجاد تعاملات مجازی فیزیکی و تجربیات غنی و شخصی سازی شده، نقشی اساسی در توسعه گردشگری پایدار ایفا می کند. همچنین این مطالعه با ایجاد شبکه الگوها، به بررسی فرصت ها و پتانسیل های پیش روی متاورس در صنعت گردشگری و ارائه راهکارهای عملی برای بهره برداری مؤثر از این فناوری پرداخته است.

صنعت گردشگری به عنوان یکی از پویاترین صنایع جهانی، تأثیر عمیقی در توسعه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی جوامع دارد. با افزایش تقاضا برای تجربه های پایدار، نیاز به رویکردهای نوآورانه در مدیریت و بازاریابی گردشگری بیش از پیش احساس می شود. این پژوهش با هدف ارائه چهارچوبی جامع برای توسعه گردشگری پایدار با تمرکز بر بازاریابی کارآفرینانه انجام شده است. بازاریابی کارآفرینانه با بهره گیری از فناوری های نوین و خلاقیت، امکان انطباق با تغییرات سریع محیطی و جلب رضایت گردشگران را فراهم می کند. این تحقیق به روش کیفی و با استفاده از رویکرد داده بنیاد انجام شد. داده ها ازطریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۳ نفر از مدیران، استادان دانشگاه و کارشناسان بازاریابی جمع آوری شدند. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام و مدل مفهومی تحقیق تدوین شد. نتایج نشان داد که شش مقوله اصلی شامل عوامل علّی (نوآوری در فناوری، تغییرات رفتاری گردشگران)، عوامل مداخله گر (محدودیت های قانونی، مشکلات مالی)، عوامل بسترساز (پیشرفت های فناورانه، سیاست های حمایتی)، راهبردها (استفاده از هوش مصنوعی، جذب سرمایه گذاری)، پدیده محوری (تأثیر فناوری های نوین) و پیامدها (توسعه اقتصادی پایدار، حفاظت از منابع طبیعی) چهارچوبی کامل برای توسعه گردشگری پایدار فراهم می کنند. مدل ارائه شده نقشه ای عملی برای سیاست گذاران و مدیران صنعت گردشگری است تا با بهره گیری از بازاریابی کارآفرینانه و فناوری های پیشرفته، راهکارهایی برای دستیابی به پایداری اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی خلق کنند. این پژوهش بر اهمیت داده محوری و خلاقیت در طراحی راهبردهای گردشگری تأکید دارد.

پژوهش حاضر با هدف تدوین راهبردهای مناسب برای توسعه و بازاریابی گردشگری سلامت با رویکرد جامع در استان های مرزی ساحلی انجام شده است. این پژوهش دارای نوآوری اصلی است. اولاً این مطالعه تلاش می کند تعریفی جامع از گردشگری سلامت، که دربرگیرنده جاذبه های پزشکی و تندرستی باشد و با ساختار نظام تأمین کنندگان گردشگری سلامت در ایران سازگار باشد، ارائه دهد. ثانیاً مطالعه حاضر براساس تعریف پذیرفته شده، به تحلیل وضع موجود گردشگری سلامت در استان گیلان به منظور طراحی راهبرد می پردازد. برای تحلیل وضع موجود و تدوین راهبردها در این پژوهش از تحلیل سوات استفاده شده است. در مرحله اول، به منظور شناسایی نقاط قوت، ضعف، تهدید و فرصت، ادبیات گذشته مرور شده و با نُه نفر از متخصصان در حوزه گردشگری سلامت (اعم از درمان و گردشگری) مصاحبه های اکتشافی نیمه ساختاریافته صورت گرفت. سپس اهمیت عوامل شناسایی شده با استفاده از پرسش نامه های سوات به دست متخصصان (n=6) ارزیابی شد. سپس با استفاده از سوات، تعداد دوازده راهبرد طراحی شد. این راهبردها در مرحله بعدی با استفاده ازQSPM براساس نظر متخصصان (n=3) رتبه بندی شدند. پنج راهبرد زیر به منزله راهبردهای برتر شناسایی شدند: ۱. بهبود زیرساخت ها؛ ۲. ساخت هتل بیمارستان ها و اسپاهای پزشکی (مانند تالاسوتراپی ها)؛ ۳. ساخت و توسعه هتل ها و اقامتگاه های دارای خدمات اسپا با تمرکز بر نیازهای بازار داخلی با مشارکت هتل های زنجیره ای بیرون از استان؛ ۴. طراحی محصول مشترک گردشگری سلامت با همکاری فعالان صنعت گردشگری کشورهای مرزی (آذربایجان)؛ ۵. ارائه خدمات (پایه و تخصصی سرپایی) مجازی به صورت ویزیت و مشاوره تخصصی.

صنعت گردشگری به عنوان یکی از مؤلفه های اصلی اقتصاد جهانی، در خلق ارزش افزوده اقتصادی، ارتقای اشتغال و تقویت کارآفرینی نقشی مؤثر ایفا می کند. این صنعت با بهره گیری از ظرفیت های بومی و طبیعی به توسعه پایدار مناطق مستعد کمک می کند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر توسعه صنعت گردشگری در اشتغال زایی و کارآفرینی در ولایت بامیان، یکی از ولایات مستعد گردشگری در افغانستان، انجام شده است. به منظور برآورد الگو، از رویکردی تحلیلی با بهره گیری از روش شناسی ترکیبی (کمّی و کیفی) استفاده شده است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که توسعه صنعت گردشگری تأثیر مثبت و معناداری در شاخص های اشتغال زایی و کارآفرینی در بامیان دارد. نتایج تحلیل هم بستگی پیرسون نشان می دهد که میان شاخص توسعه صنعت گردشگری و اشتغال زایی ضریب هم بستگی 0/85 و با شاخص کارآفرینی 0/78 برقرار است. همچنین، تحلیل رگرسیون خطی بیانگر آن است که با افزایش یک واحدی در شاخص توسعه صنعت گردشگری، نرخ اشتغال به طور میانگین 1/32 واحد افزایش و شاخص کارآفرینی 1/45 واحد بهبود یافته است. علاوه براین، نتایج تحلیل کیفی نیز نشان می دهد که گردشگری به عنوان کاتالیزوری اقتصادی، زمینه ساز شکل گیری و رشد کسب و کارهای نوپا در حوزه های همچون اقامتگاه های بوم گردی، صنایع دستی و خدمات گردشگری شده است. بااین حال، ضعف زیرساختی، محدودیت های مالی و فقدان سیاست های حمایتی کارآمد ازجمله چالش هایی هستند که بهره برداری کامل از ظرفیت های گردشگری بامیان را با موانعی مواجه ساخته اند.

رقابت در حوزه گردشگری شهری امروزه به دلیل تشابه خدمات و امکانات شهرها دیگر میسر نیست؛ بنابراین داشتن نام تجاری تأثیرگذار، به عبارتی دیگر برند شهری، یکی از شیوه های مؤثر برای ایجاد تمایز در این مقصدهاست. در این راستا، هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤثرترین معیارها و زیرمعیارها در ارزیابی ظرفیت های شهر تهران و وزن دهی آن ها برای رتبه بندی آنان به منظور انتخاب مناسب ترین جاذبه ها برای متمایزسازی و برندسازی این شهر است. نوع پژوهش توسعه ای کاربردی و توصیفی پیمایشی بوده و 7 معیار و 38 زیرمعیار از ادبیات موضوع استخراج شده اند تا 10 جاذبه برتر گردشگری شهر تهران را براساس انتخاب خبرگان اولویت بندی کنند. سه پرسش نامه در این پژوهش طراحی شدند که دو پرسش نامه در میان 35 نفر از مدیران و خبرگان گردشگری و پرسش نامه دیگر میان 40 نفر از گردشگران خارجی به ترتیب با روش های نمونه گیری هدفمند و در دسترس توزیع شد. برای بررسی داده های پرسش نامه ها از روش دیمتل مبتنی بر تحلیل شبکه ای استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد که زیرمعیارهای مربوط به منحصربه فرد بودن جاذبه با امتیاز 0.03451، تنوع جاذبه با امتیاز 0.03347 و درآمد زایی با امتیاز 0.03324 به ترتیب اولویت اول تا سوم را در میان 38 زیرمعیار کسب کرده اند. همچنین کاخ گلستان با امتیاز 0.14341 اولویت نخست را در میان جاذبه های شهر تهران برای برندسازی به دست آورد؛ بنابراین کاخ گلستان به عنوان جاذبه ای با ظرفیت بالا برای برندسازی و بازاریابی شهری از اهمیت بسزایی برای گردشگران برخوردار بوده و جاذبه مناسب برای متمایزسازی شهر تهران است. تمرکز بر اصالت و هویت بصری کاخ گلستان با هدف تقویت تصویر این مکان در رسانه های داخلی و خارجی در راستای نتایج پژوهش پیشنهاد می شود.

احیا و توسعه صنعت گردشگری و بررسی عوامل مؤثر بازدید مجدد گردشگران از مقصد در هر اقتصادی اهمیت شایانی دارد؛ بنابراین این مطالعه درصدد بررسی تأثیر تجربه راضی از سفر بر نیت بازدید مجدد گردشگران با توجه به نقش میانجی مشارکت و شادی گردشگر و با در نظر داشتن نقش تعدیلگر هم آفرینی ارزش است. جامعه این پژوهش گردشگران در اصفهان هستند که با استفاده از فرمول کوکران، ۴۰۰ نفر انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها پرسش نامه است که به روش در دسترس توزیع و گردآوری شد. در این پژوهش، ابتدا روایی (شامل محتوا و روایی همگرا) و پایایی (آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی) سنجش و بررسی شده است که پایایی و روایی تأیید شدند. برای تجزیه وتحلیل داده ها از مدل سازی معادلات ساختاری استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که تجربه رضایت بخش از سفر بر مشارکت و شادی گردشگران تأثیر مثبت و معناداری دارد و هر دو عامل (شادی و مشارکت گردشگر) نیز بر تمایل آن ها برای بازدید مجدد تأثیر مثبت و معناداری می گذارند. هم آفرینی ارزش قادر است اثرگذاری تجربه گردشگر بر مشارکت گردشگر را تعدیل کند. یافته های این پژوهش به مسئولان صنعت گردشگری کمک می کند زمینه هایی را برای بازدیدمجدد از طریق فراهم کردن تجربیات راضی از سفر، افزایش مشارکت و شادی و هم آفرینی ارزش برای گردشگران فراهم کنند.

سرزندگی راهنمای سفر مفهوم جدیدی در مطالعات گردشگری است که به آموزش کارکنان و ابزاری برای مدیریت منابع انسانی و انگیزش کارکنان کمک می کند. در این راستا، این پژوهش به بررسی نقش سرزندگی راهنمایان سفر در فرسودگی شغلی و قصد ترک شغل آن ها می پردازد. روش پژوهش از نوع توصیفی پیمایشی است که با جهت گیری کاربردی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق راهنمایان گردشگری بودند. حجم نمونه براساس فرمول کوکران، ۱۵۵ نفر تعیین و به روش تصادفی و به صورت اینترنتی انتخاب و توزیع شد. ابزار تحقیق پرسش نامه استاندارد بود که با استناد به ادبیات تحقیق انتخاب شد. پایایی ابزار تحقیق ازطریق شاخص های آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی (CR) تأیید شد. همچنین روایی ابزار تحقیق ازطریق روایی صوری (با استفاده از نظر خبرگان) و روایی سازه، با شاخص میانگین واریانس های استخراجی (AVE) برای روایی همگرا و آزمون فورنل لارکر برای روایی واگرا، تأیید شد. تجزیه وتحلیل داده ها نیز با استفاده از معادلات ساختاری و با نرم افزار SmartPLS انجام شد. نتایج تحقیق نشان داد که سرزندگی راهنمایان گردشگری تأثیر معکوس و معناداری در فرسودگی شغلی و قصد ترک شغل دارد. همچنین فرسودگی شغلی تأثیر مثبت و معناداری در قصد ترک شغل دارد. درنهایت، سرزندگی ازطریق نقش میانجی فرسودگی شغلی تأثیر غیرمستقیمی در قصد ترک شغل راهنمایان گردشگری دارد. نتایج تحقیق نشان می دهد که با توجه به اهمیت شغل راهنمایان گردشگری در توسعه این صنعت، سرزندگی به عنوان مفهومی جدید می تواند با ایجاد تحول در حوزه راهنمایان و تغییر دیدگاه درباره این شغل، در راستای کاهش فرسودگی و قصد ترک شغل مؤثر بوده و از این طریق، به بهبود کیفیت سفرهای گردشگری کمک کند.