روایی و همگرایی مفهومی اکومنیسم مسیحی و تقریب مذاهب اسلامی: مطالعه ای در الهیات تطبیقی(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
مسئله تقریب مذاهب اسلامی در دهه های اخیر علی رغم تکثر گفتمان ها و ابتکارهای نهادی، همچنان با چالش ناپایداری، واکنشی بودن و محدود ماندن به سطوح نمادین مواجه است. بخش قابل توجهی از این ناکامی ها ناشی از فقدان چارچوبی نظری برای مدیریت پایدار اختلاف مذهبی است؛ چارچوبی که بتواند میان روایی (مشروعیت دینی) و همگرایی مذهبی، پیوند برقرار کند. این پژوهش با تمرکز بر این خلأ به تحلیل تطبیقی-انتقادی اکومنیسم مسیحی (به مثابه یک همگرایی درون دینی در سنت های مختلف مسیحی) و تقریب مذاهب اسلامی به عنوان دو پاسخ الهیاتی به مسئله اختلافات عقیدتی می پردازد. پرسش محوری پژوهش آن است که آیا می توان از منظر مبانی اسلامی برای اکومنیسم نوعی روایی الهیاتی قائل شد و مرزهای شاخص این روایی چیست. پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه تحلیل اسنادی و با اتکا به متون رسمی اکومنیکال (شورای جهانی کلیساها، واتیکان دوم)، اسناد الهیات مسیحی معاصر و منابع اسلامی، سازه های مفهومی هر دو گفتمان را بازسازی می کند. یافته ها نشان می دهد که اگرچه اکومنیسم و تقریب در سطح «الهیات وحدت» و «مدیریت اختلاف» واجد همگرایی مفهومی اند، اما اکومنیسم در جایگاه مدلی اعتقادی برای وحدت، به دلیل تعارض با مبانی توحیدی و منطق وحیانی اسلام، فاقد روایی الهیاتی برای الگوگیری است. بااین حال، برخی عناصر فرایندی و مدیریتی اکومنیسم، پس از مرزبندی الهیاتی و بومی سازی انتقادی، می توانند به صورت گزینشی در چارچوب گفتمان تقریب مورداستفاده قرار گیرند.