امیر چهری

در این پژوهش، با تکیه بر منابع تاریخی، مطالعات میدانی و تحلیل ویژگی های فرهنگی و اجتماعی استان گیلان، روند ورود و گسترش اسلام در این منطقه مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است که اسلام پذیری در گیلان، برخلاف بسیاری از مناطق ایران، با تأخیر و از مسیرهای متنوعی به وقوع پیوسته است. این تفاوت زمانی و شیوه ای موجب شکل گیری گرایش های مذهبی متفاوت در میان گروه های اجتماعی مختلف در بخش های گوناگون گیلان گردیده است. به ویژه از قرن هفتم هجری به بعد، حضور سادات علوی زمینه ساز تقویت تشیع در برخی نواحی شد؛ در حالی که در دیگر مناطق، فعالیت مبلغان دینی و ارتباطات اجتماعی موجب تثبیت گرایش به مذهب اهل سنت گردید. بر اساس یافته های تحقیق، در یک قرن اخیر، چهار جریان اصلی میان اهل سنت استان گیلان قابل شناسایی است: جریان سنتی، مکتب قرآن (قرآنیون)، جریان سلفی و جریان اخوانی (جماعت دعوت و اصلاح). هر یک از این جریانات با مبانی کلامی و اجتماعی خاص خود، نقش مهمی در شکل دهی به هویت دینی اهل سنت ایفا کرده اند. بررسی این جریانات نشان می دهد که ساختار مذهبی اهل سنت در گیلان پویا، چندلایه و در حال تحول است. تعامل این جریانات با بستر فرهنگی منطقه به بازتعریف هویت مذهبی آنان در دوره معاصر انجامیده است.