محمدشایان جعفری

هدف: هدف پژوهش حاضر بازتعریف کرامت با نظر به رویکرد اسلامی عمل و تبیین اهداف و اصول مدرسه کرامت مدار با نظر به آن است. روش: رویکرد روشی پژوهش حاضر، مفهوم پردازی و استنتاجی است. در گام نخست، تلاش خواهیم کرد تا کرامت را با مفروض انگاشتن رویکرد اسلامی عمل و در پهنه زندگی آدمی تحلیل و معنا کنیم. در گام دوم با نظر به این مفهوم و مؤلفه های آن و با نگاه به اهداف تربیت از منظر رویکرد اسلامی عمل، اهداف مدرسه کرامت مدار را تبیین می کنیم. در نهایت نیز با رویکرد استنتاجی و با ترکیب اهداف مدرسه کرامت مدار و مبانی تربیت، اصولی در چهار حوزه تشکیل دهنده اتمسفر مدرسه استنتاج خواهند شد. یافته: بر أساس بیان های قرآن می توان گفت همه انسان ها در خلقت انسانی خویش با هم برابر بوده و دارای کرامت ذاتی هستند. از سوی دیگر، از نوعی دیگر از کرامت می توان سخن گفت و آن را کرامت ثانویه و یا اکتسابی نام نهاد. این سطح از کرامت، سطحی است که آدمی با اعمالش آن را به وجود می آورد. بر این اساس، مدرسه کرامت مدار دارای سه هدف عمده حفظ کرامت ذاتی دانش آموزان، تعدیل واقع گرایانه نگاه دانش آموزان نسبت به خویش و نیز ایجاد و تقویت بسترهای کرامت ثانویه دانش آموزان است. تحقق این اهداف مستلزم رعایت اصولی در چهار بخش سازنده اتمسفر مدرسه است. در حوزه بینش معلمان و مربیان، محبت و احترام بلاشرط فراگیر به جای محبت و احترام مشروط و انتخابی، همراهی همدلانه و هدایتگرایانه به جای مچ گیری کنترل گرایانه و نگاه وجودی به دانش آموز به جای نگاه شیء گونه باید مد نظر قرار گیرد. در حوزه قوانین و رویه های مدرسه، اصولی چون اطلاع رسانی پیشینی، دقیق و فراگیر قوانین و رویه ها به دانش آموزان، در نظر داشتن معیار عدالت در تدوین و اجرای قوانین و رویه ها، تغافل تشکیکی، مشارکت در تدوین و اجرای قوانین و وجود سازوکارهیا جبران باید مد نظر قرار گیرد. در بخش ویژگیهای شخصیتی معلمان باید به اصولی چون ادب و احترام و صبر و تامل توجه کرد و در بخش کالبد مدرسه باید به اصولی چون تمییزی، نظم و آراستگی مدرسه و نیز مدیریت تناسب امکانات مدرسه با تعداد و شرایط دانش آموزان توجه کرد. نتیجه: از منظر نظریه اسلامی عمل، عاملیت دانش آموز در گرو به رسمیت شناخت دوگانه «اختیار و مسئولیت» است. این پژوهش نشان می دهد که قوانین مدرسه اگر با عدالت، شفافیت و مشارکت دانش آموزان همراه باشد می تواند عاملیت آنان را به سمت انتخاب های اخلاقی سوق دهد. از سوی دیگر، نگاه وجودی معلمان به جای نگاه ابزاری، نه تنها کرامت ذاتی دانش آموزان را پاس می دارد، بلکه با ایجاد فضایی امن برای خطا و اصلاح، زمینه تقویت کرامت اکتسابی را فراهم می کند. نکته حائز اهمیت، تعامل دیالکتیکی بین ساختار و عاملیت در مدرسه است. ساختار فیزیکی و قوانین مدرسه اگر مبتنی بر اصولی چون نظم، عدالت و احترام باشد به عاملیت دانش آموزان جهت می دهد و هم زمان، عاملیت آنان می تواند ساختارهای نامناسب را به چالش بکشد.