اشرف سادات میرزاصفی نائینی

فلسفه هستی با تأکید بر مفاهیمی چون آزادی، مسئولیت، انتخاب و معنایابی فردی، چشم انداز منحصربه فردی را در تعلیم و تربیت مطرح می سازد که بر این اساس معلم از یک انتقال دهنده صرف دانش فراتر رفته و به عاملی محوری در تسهیل خودشناسی و تحقق وجودی دانش آموزان بدل می شود. هدف اصلی این پژوهش، ارائه تحلیلی جامع از ابعاد، ویژگی ها، کارکردها و مسئولیت های معلم در کلاس درس مبتنی بر اصول فلسفه هستی، با استناد به مجموعه ای از مطالعات پژوهشی منتخب است. این پژوهش با رویکرد مرور روایتی و تحلیل محتوای کیفی، به تجزیه و تحلیل یافته های مطالعات پرداخته است. یافته های کلیدی نشان می دهد که معلم وجودگرا در وهله نخست، تسهیل گر خودآگاهی و اصالت فردی است و با طرح پرسش های وجودی و ایجاد فضایی برای انتخاب آزاد، دانش آموزان را در مسیر معنایابی یاری می کند. بنای رابطه ای اصیل و دیالوگی "من-تو"، از دیگر کارکردهای اساسی این معلم است که بر صداقت، حضور و احترام متقابل استوار است. معلم همچنین بعنوان الگوی وجودی و عامل رهایی بخش، دانش آموزان را برای مواجهه با اضطراب های زندگی و فراروی از محدودیت ها توانمند می سازد و با بهره گیری از هنر و تجارب زیبایی شناختی، به توسعه تخیل و خلاقیت آنان کمک می کند. مدیریت اخلاقی کلاس درس نیز از طریق ایجاد نظمی مبتنی بر آزادی و مسئولیت پذیری متقابل و با تکیه بر خودآگاهی فلسفی و تعهد درونی معلم صورت می پذیرد. این نقش چالش برانگیز، مستلزم آمادگی بالای فلسفی و شخصیتی معلم است و با ساختارهای آموزشی رایج تضادهایی دارد.

  عقل به عنوان یکی از ارکان معرفت شناسی در تفکر اسلامی، همواره مورد توجه متفکران بوده است. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه عقل در اندیشه ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ (160-255ق)، متفکر برجسته معتزلی، به بررسی نقش آن در نظام معرفت شناختی وی می پردازد. برخلاف فیلسوفان مشایی مانند فارابی و ابن سینا که بر جنبه های نظری عقل تأکید داشتند، جاحظ عقل را ابزاری عملی و چندمنظوره می دانست که در کنار تجربه و وحی، به شناخت جهان و اصلاح رفتار اجتماعی یاری می رساند. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی، آثار کلیدی جاحظ شامل البیان و التبیین، الحیوان، البخلاء و الرسائل را بررسی کرده و نشان داده است که وی با تلفیق عقل، تجربه و وحی، رویکردی نوآورانه به معرفت شناسی اسلامی ارائه داد. این دیدگاه، جاحظ را در میانه عقل گرایی مشایی و نقل گرایی اشعری قرار می دهد و بر تأثیر او در شکل گیری تجربه گرایی اسلامی تأکید دارد. پژوهش حاضر پیشنهاد می کند که مطالعه بیشترِ اندیشه جاحظ می تواند به درک عمیق تر تاریخ فلسفه اسلامی کمک کند.