منصور بهرامی

«چشم اندازگرایی» در فلسفه نیچه، به عنوان رویکردی ضدبنیادگرایانه، «حقیقت» را نه به مثابه امری مطلق، بلکه برساخته ای وابسته به تفسیرهای متنوع انسانی در نظر می گیرد. نیچه استدلال می کند که شناخت و حقیقت همواره در بستر چشم اندازهای متکثر شکل می گیرند و هیچ معیار مستقل و جهان شمولی برای صدق وجود ندارد. این مقاله، ابتدا به بررسی اهمیت چشم اندازگرایی نیچه پرداخته و آن را در تقابل با نظریه های سنتی صدق، همچون نظریه های مطابقت، انسجام و عمل گرایی، تحلیل می کند. سپس، رابطه این دیدگاه با مفهوم حقیقت در فلسفه نیچه مورد بررسی قرار می گیرد و پیامدهای آن برای معرفت شناسی و نظریه صدق واکاوی می شود. در پایان، ضمن بررسی چالش های ناشی از این نظریه، از جمله «نسبی گرایی» و «پارادوکس» چشم اندازگرایی، تلاش می شود نشان داده شود که نیچه چگونه با پذیرش تنوع تفاسیر، به امکان مقایسه و نقد چشم اندازها باور دارد. این مطالعه حاضر نشان می دهد که چشم اندازگرایی در اندیشه نیچه، نه به معنای انکار حقیقت، بلکه تأکیدی بر نقش سازنده تفاسیر گوناگون در تکوین دانش بشری است.

محمّد حجازی از چهره های نام آشنا در داستان نویسی معاصر است، که اکثر رمان های وی به بررسی مشکلات زنان در جامعه پهلوی، بی بندوباری و فساد اخلاقی پرداخته است. در اکثر رمان های حجازی، شخصیّت های فراوانی حضور دارند و نویسنده به لحاظ پردازش شخصیّت آنان عمدتاً توانایی خود را نشان داده است. هدف از این نوشتار بررسی مؤلفه های ناتورالیسم در رمان زیبا اثر محمد حجازی است . روش تحقیق در این پژوهش به صورت توصیفی – تحلیلی می باشد. رمان زیبا اثر محمد حجازی، با بهره گیری از مؤلفه های ناتورالیسم، تصویری واقع گرایانه و دقیق از جامعه ایران در دورانی پر از تغییرات سیاسی و اجتماعی ارائه می دهد. این اثر، با تکیه بر اصول ناتورالیسم، به بازتاب شرایط نابسامان اجتماعی، فقر، ظلم و نابرابری پرداخته و تأثیرات این محیط دشوار بر شخصیت های داستان را به طور برجسته ای به نمایش می گذارد. حجازی از طریق توجه به جزئیات زندگی روزمره و نمایش تأثیرات فیزیولوژیک و غریزی بر رفتار انسان ها، توانسته است تحلیل های دقیق و علمی از افکار و رفتارهای شخصیت ها ارائه دهد. جمع بندی کلی از رمان زیبا حاکی از آن است که این اثر، نه تنها بازتابی از تحولات اجتماعی و سیاسی دوره خود است، بلکه با رویکردی ناتورالیستی، تصویری روشن از زندگی افراد معمولی ارائه می دهد که تحت فشارهای محیطی و اجتماعی، بی قدرت در برابر سرنوشت خود قرار می گیرند.

مکتب ادبی ناتورالیسم در اواخر قرن نوزدهم در فرانسه به کوشش امیل زولا پایه گذاری شد. این مکتب رفتار و افکار انسان را برخاسته از تمایلات طبیعی و غرایز درونی می داند و بر جنبه های وراثتی، محیطی، لحظه ای و تماشای زندگی انسان به دوراز آرمان گرایی تأکید می کند. ناتورالیسم از طریق ترجمه وارد ادبیات ایران شد و بر برخی از نویسندگان معاصر ایران ازجمله غلامحسین ساعدی تأثیر گذاشت. هدف اصلی این مقاله بررسی مؤلفه های ناتورالیسم در رمان «توپ»غلامحسین ساعدی است و روش تحقیق به صورت توصیفی – تحلیلی می باشد. نتایج حاکی از آن بود که از بین مؤلفه های ناتورالیسم، توجه به علم فیزیولوژی، شکستن حرمت کاذب کلمات، به تصویر کشیدن فقر و پلیدی، استفاده از زبان محاوره، بررسی انسان به منزله حیوان و توجه به جزئیات در رمان توپ بسامد بالایی دارد. دلایلی مانند سبک نویسنده و فضای سیاسی و اجتماعی حاکم بر دهه 30 و 40 از علل اساسی بسامد این مؤلفه ها به شمار می رود.