جلیل تاری

گاهی فهم نادرست از آیات قرآن و کجراهگی در درک مراد واقعی آن و محدود کردن شناخت به معنای ظاهری آیات، منجر به انحراف معرفتی می گردد و در مواردی نیز به بدفهمی در سطح اصول دین و توحید کشانده می شود. بدین جهت گرچه می توان در تعدادی از آیات به تفسیر اکتفا کرد، اما در بعضی دیگر باید از تفسیر عبور کرده و به تأویل رسید.در قرآن کریم عده ای از آیات دارای معنای تفسیری و ظاهری و پاره ای نیز معنای باطنی و حقیقی دارند که از آن به تأویل نام برده می شود. یکی از این آیات تأویلی، آیه «4 حدید» است که به اتفاق مهمترین مفسران شیعه و سنی دارای تأویل است. اما تا کنون تأویل آیه «4 سوره حدید» در قالب یک پژوهش مستقل مورد بررسی و نقد قرار نگرفته است؛ ازین رو تلاش می شود تا با ارائه دیدگاه اندیشمندان مسلمان در حوزه علوم تفسیری مفاهیم تأویلی این ایه ارزیابی گردد و با مقایسه نظرات مختلف و نقد و تحلیل آنها به یک دیدگاه درستی دست یافت. بنابراین پژوهش حاضر که با روش تحلیلی - توصیفی به نگارش در آمده است به دنبال پاسخ به این پرسش است که تأویل واژه«معیت» در آیه فوق چیست؟ این واژه از نظر مفسرین اسلامی دارای معانی متعدد تأویلی می باشد که مهمترین این دیدگاه ها در این نگاره مورد بررسی قرار گرفته است؛ بر این اساس همه مفسرینی با«معیت»به معنی«همراهی جسمی» مخالفند،اما درتأویل«معیت» به «همراهی غیر مادی خدا با بندگان» اختلاف نظر دارند.

چگونگی ارتحال پیامبر (ص) یکی از موضوعات تاریخی است که به علت وجود روایات متناقض، در هاله ای از ابهام قرار گرفته است؛ بدین معنا که چندان واضح نیست، آیا پیامبر اکرم(ص) با مرگ طبیعی از دنیا رفت یا با مسمومیت به شهادت رسید؟ این مقاله با استناد به متون معتبر، به نقد و بررسی روایات شیعه و سنی و دیدگاه علمای فریقین در مسائلی از قبیل علت بیماری، شروع بیماری و ماجرای دارو دادن به آن حضرت در حال بیماری (ماجرای لُدود)، پرداخته است؛ و مهم تر از همه، با طرح دیدگاه ها و مدارک شیعه و سنی در موضوع علت ارتحال پیامبر اکرم(ص) به دسته بندی روایات مختلف در این باره پرداخته و در مجموع به این نظریه رسیده که اصل مسموم شدن پیامبر اکرم(ص) از دیدگاه اکثر قریب به اتفاق عالمان فریقین پذیرفته شده؛ اما چگونگی و سبب آن به دلیل تناقضات بسیارِ ناشی از فضای سیاسی پس از رحلت آن حضرت، و وجود انگیزه های جدی در تحریف و کتمان در هاله ای از ابهام است.