جهاندوست سبزعلیپور

جاینام ها از بخش های مهم زبان هستند و شناخت آنها می توان از نظر تاریخی، زبانی، فرهنگی و غیره کمک بزرگی به زبان کند. در این مقاله سه جاینام از شهر «خلخال» (شهری کُهن تاریخی در استان اردبیل ایران)، به روش تطبیقی بررسی خواهد شد. این این سه جاینام عبارتند از: «خلخال» (نام شهر)، «هرو» (یا «هروآباد» نام محلی خلخال)، و نیز «ازناو» (تفرج گاه معروف ورودی خلخال). در منابع متعدد، معنای کلی «خلخال» را پای برنجن یا حلقه ای می دانند که طلا، نقره و امثال آن است که به پای آویزند، نام شهر خلخال به آن حلقه پای زنان ربطی ندارد. برای نوشتن این مقاله از پیکره نام آبادی های ایران که در در گاه ملی آمار ایران ثبت شده، استفاده شده است. نتیجه پژوهش نشان می دهد نام خلخال از دو بخش خال (خوار) و خال تشکیل شده و جمعاً به معنای سرزمین هموار است، «هرو» به معنای آبی است که فواره می کند و ازناو/ ازنو با (v)azan-ow آب جهنده ارتباط دارد.

زبان های دنیا، با روش های مختلف مفهوم جمع را نشان دار می کند. تعدادی از این روش ها ساختواژی، تعدادی نحوی و بعضی واژگانی هستند. پرسش این تحقیق آنست که در زبان تاتی، از مجموع زبان های ایرانی شاخه شمال غربی، مفهوم جمع به چه روشی بیان می شود؟ زبان تاتی مورد بررسی این پژوهش، گونه دروی از گونه های تاتی رایج در روستای درو derav از روستاهای بخش شاهرود خلخال است. در این زبان، روش های ساختواژی، ساختواژی- نحوی، مطابقه فعلی و مطابقه ضمیری، مضاعف سازی، ترکیب و نیز روش واژگانی برای بیان مفهوم شمار جمع به کار می روند. داده های این تحقیق به روش میدانی جمع آوری شده و در تحلیل از شّم زبانی نگارنده که خود گویشور تاتی است، نیز استفاده شده است. در این زبان، نام های خانوادگی و نیز اندام های بدن، هر کدام روش خاصی برای بیان جمع دارند که در هیچ بافت دیگری آن روش به کار نمی رود. رعایت ساخت ارگتیو در این گویش باعث شده، اسم ها و ضمایر جمع دو شکل فاعلی و غیرفاعلی داشته باشند. مطابقه فعلی و ضمیری در این گویش اجباری است. تعدادی از روش های بیان جمع در این گویش مختص انسان است و برای اشیاء و جاندار به کار نمی رود. شمار در این زبان یک مقوله دستوری اجباری است و رعایت نکردنش موجب بدساختی می شود.

قیام جنگل در اواخر دوره قاجاریه، برای مبارزه با استعمار انگلیس و روس، با رهبری میرزا کوچک خان، اعلام موجودیت کرد. این نهضت یکی از بزرگ ترین هسته های مقاومت مردم ایران در برابر بیگانگان بود که در سطحی وسیع بر زندگی و هنر و ادبیات ایران، به ویژه بر شعر و ادب گیلان، اثری چشم گیر داشته است. با شکل گیری این نهضت، بسیاری از شاعران، برای توصیف چیستی و چگونگی قیام جنگل و وصف قهرمانی های رهبر آن، از نشانه های زبانی استفاده کردند. بی گمان، جنگل و نشانه های فراوان قلمرو معنایی آن، مثل درخت، شاخه، برگ، و حتی چشمه و صخره و حیوانات، همان معنا را ندارند که در شعر پیش از این نهضت از آن ها در ذهن داریم. زیرا گویندگان برای بازنمود احوال جنگل و جنگلی ها، از این نشانه ها نماد ساخته آن در کنار چهره های اسطوره ای به کار برده و رابطه نزدیک ادبیات و جامعه را نشان داده اند. این پژوهش با هدف شناساندن گوشه هایی از دیدگاه های سخن گویان درباره قیام جنگل و وجوه ظلم ستیزی و کسب آزادی خواهانه آن ها انجام شده و حاصل آن نشان می دهد که غالب شاعران با بیان ویژگی های نهضت، با میرزا و یارانش همدلی کرده اند. اطلاعات این پژوهش با روش کتابخانه ای گرد آمده و با استفاده از روش کیفی تحلیل شده است.

سفر قهرمان در اساطیر جهان همواره با خطرها و آزمون هایی مواجه بوده است و پهلوانان جهان همواره تلاش کرده اند از این موانع عبور نمایند تا به پیروزی بزرگ، امتیاز ویژه، مقام بلند، ازدواج با شاه دخت و غیره برسند. گرشاسپ در اساطیر ایران یکی از پهلوانانی است که شرح پهلوانی او، به ویژه مبارزه اش با اژدها، از بن مایه هایی است که داستان قهرمانی و مبارزه او دیگر پهلوانان ایرانی را نیز تحت تأثیر قرار داده تا به حدی که عده ای اژدهاکشی دیگر پهلوانان را متأثر از مبارزه او با اژدها می دانند. این قهرمان، همانند تمام قهرمانان اساطیری جهان، در مسیر پهلوانی خود موانع و آزمون های بسیاری داشته است. هدف این تحقیق بررسی موانع و آزمون های سفر گرشاسپ در گرشاسپ نامه اسدی طوسی است. آزمون مواجه با پری، مبارزه با اژدها، گذر از بیابان، گذر از آب، آزمون های چندگانه ضحاک، آزمون معنوی برهمن، آزمون کمان کشی پادشاه روم برای گرشاسپ و موارد دیگر از آزمون هایی هستند که شواهدی از آنها را می توان در گرشاسپ نامه اسدی طوسی پیدا کرد.

مقدمه:   زبان مجموعه بزرگی است که دارای بخش های مختلفی است. در بخش واژگان هر زبانی، کلماتی برای نامگذاری مکان های جغرافیایی ساخته می شود. از آنجایی که نام مکان های جغرافیایی در بیشتر زبان ها از عناصر قدیمی زبان هستند، مطالعه نام مکان ها در هر زبان یا هر منطقه ای می تواند به شناخت آن زبان کمک زیادی کند. توپونیمی علم مطالعه اسامی جغرافیایی است که به نوعی زیر شاخه زبان شناسی است و اصول و قواعدی دارد. هدف:   هدف این مقاله بررسی نام مناطقی است که چشمه (و نام های دیگر آن در زبان های رایج ایران، مانند خانی، کانی، گانی و بلاغ/ بولاق) در آنها نقش اساسی دارد. سوال اصلی این تحقیق این است که چه قوانین و مکانیسم هایی در ساخت نام های مرتبط با آب در ایران وجود دارد؟ روش شناسی:   در این پژوهش نخست پیکره ای از اسامی جاینام هایی که برای اشاره به چشمه در ایران به کار می روند، از مرکز آمار پورتال ایران تهیه شده است. سپس این جاینام های دسته بندی شده بر حسب رنگ خاک، ابعاد چشمه، نام آباد کننده آن چشمه و یا موارد دیگر، تحلیل شده اند. قلمرو جغرافیایی پژوهش:   در این تحقیق از میان تمامی نام های مکان ایران، فقط نام هایی که در ایران برای اشاره به چشمه ایجاد شده و به عنوان نام روستا به کار می رود، بررسی شده است. مانند چهل ترمه (نام روستایی در بخش مرکزی دیوان دره کردستان). «گرما کاهانی» (نام روستایی در بخش مرکزی دلفان و نیز روستایی در بخش مرکزی خلخال). یافته ها و بحث : در نام گذاری ها، رنگ خاک یا چشمه، زمینه، طعم آب، نام سازنده چشمه، ابعاد و اندازه چشمه، موقعیت طبیعی چشمه، شرایط محیطی حاکم بر بهار، مانند وجود حیواناتی مانند کبک، آهو، عقاب، و وجود درختانی مانند توت، انجیر و بید نقش اساسی دارند. بررسی تطبیقی ​​نام های مکان های مختلف در ایران راهی برای شناخت بهتر و بیشتر نام مکان هاست. بررسی هر یک از نام ها به صورت جداگانه چنین فرصتی را در اختیار محقق قرار نمی دهد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که «چشمه» نقش اساسی در ساخت نام های مکان در ایران دارد.