سحر حیدری

در ایران، با وجود مشروعیت قانونی تطبیق جنسیت، افراد ترنس همچنان با محدودیت های فرهنگی، اجتماعی و ساختاری مواجه اند. آنان حتی پس از تغییر جنسیت نیز فشارهای روانی، تبعیض و محدودیت های هنجاری را تجربه می کنند. هویت جنسی در این شرایط به مؤلفه ای محوری در تجربه اجتماعی آن ها بدل شده و روابط بین فردی و اجتماعی شان به شدت تحت تأثیر ارزش ها و هنجارهای فرهنگی قرار دارد. این پژوهش در سال ۱۴۰۳ با هدف بررسی پدیدارشناسانه تعاملات اجتماعی افراد ترنس در شهر تهران انجام شد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر رویکرد پدیدارشناسی تفسیری بود. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق فردی گردآوری شد و پس از انجام ۲۳ مصاحبه و رسیدن به اشباع نظری، با استفاده از روش کولایزی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مقولاتی همچون «تحریف احساس»، «ستیز با عرف»، «اخفای نقش»، «خودفرودست انگاری» و «هویت سازی کاذب» در تجربه های زیسته مشارکت کنندگان نقش برجسته ای ایفا می کنند و بر تعاملات روزمره آنان اثر قابل توجهی دارند. به طور کلی، نتایج حاکی از آن است که تعاملات اجتماعی افراد ترنس در تهران دارای الگوهای چندلایه و متنوعی است که همزمان محدودیت ها، سازوکارهای انطباق و بازنمایی های مختلف هویت را دربرمی گیرد. تحلیل این الگوها نشان می دهد که درک وضعیت افراد ترنس در چارچوب بسترهای فرهنگی، ساختاری و هنجاری جامعه ایران با استفاده از سیاست گذاری در آموزش های عمومی می تواند بخش زیادی از مسائل و مشکلات این افراد را مرتفع سازد.

هدف پژوهش حاضر، واکاوی درک دختران کمتر از پانزده سال شهر خرم آباد از زیبایی در فرآیندهای هویت یابی است. این پژوهش از نوع کیفی است و به شیوه پدیدارشناسی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، شامل تمامی دختران نوجوان زیر پانزده سال شهر خرم آباد بود. روش گردآوری داده ها به صورت میدانی بوده و پژوهشگران، پس از انجام مصاحبه نیمه ساخت یافته با ۲۱ نفر از این افراد، به اشباع نظری دست یافتند و این نکته دریافت شد که انجام مصاحبه جدید، حاوی هیچ نوع اطلاعات تازه ای نخواهد بود. شیوه نمونه گیری در این پژوهش به صورت هدفمند و غیراحتمالی بوده است و افرادی به عنوان نمونه مورد مطالعه قرارگرفته اند که ضمن تمایل به انجام مصاحبه، زیبایی بدن خود را به عنوان یکی از مرجع های هویت بخش، مهم عنوان نموده اند. کُدگذاری داده های این پژوهش با استفاده شیوه تحلیل داده های کلایزی[1]<!--[endif]--> انجام شده است. بنا بریافته ها، مضمون های «این همان شدن با سلبریتی»، «تأیید شدن در تعامل»، «کسب سرمایه اجتماعی»، «استفاده از فرصت ها» و «ایده آل گرایی جسمی» درک و تصور دختران کمتر از پانزده سال سن بوده است که در فرآیندهای هویت یابی شان پیگیری می شود. نتیجه کلّی این پژوهش حاکی از این است که، رغبت و توجه به «مسئله زیبایی بدن» دربین دختران کمتر از پانزده سال بسی بیشتر از انتظاراتی است که جامعه از این افراد دارد. به گونه ای که غالب این نوجوانان «زیبایی بدن» را همانند افراد بزرگ سال و جوانان درک می کنند. علاوه بر این رفتار بسیاری از نوجوانان در رابطه با زیبایی در عمل تفاوت معنی داری با رفتار دختران جوان ندارد و موضع گیری آنان نسبت به زیبایی، بخش قابل توجهی از فرآیند هویت یابی و هویت سازی آن ها را دربرگرفته است.