عدالت فضایی

این پژوهش با تمرکز بر «تفرّق سیاسی» و ضعف های حکمروایی چندسطحی، علل ناکامیِ اجرای طرح مجموعه شهری تهران را واکاوی می کند. رویکرد تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادیِ هدایت‑شده است: اسناد بالادست، مصوبات و گزارش های رسمی منتخب در دوره ی پس از ۱۳۷۴، با معیارهای ورود/خروج مشخص و بر پایه ی چارچوب نظری اقتصاد سیاسی فضا، شبکه شهری–منطقه ای و نظریه های برنامه ریزی منطقه ای بررسی شدند. یافته ها نشان می دهد فقدان نهاد هماهنگ کننده ی فرامنطقه ای، تداخل کارکردی و تعارض میان سازمان های بخشی، تمرکز اختیارات و منابع در تهران، و غلبه منطق بازار بر منطق سیاست گذاری فضایی، موجب گسست عملکردی تهران و پیرامون و بی اثر شدن اهداف طرح شده است. مقاله با عملیاتی سازی ابعاد «تفرّق سیاسی» (حکمرانی، برنامه ریزی، قلمرو/فضا، کنشگران، بستر نهادی) و ارائه ی یک مدل مفهومی چهار بُعدی (ساختاری، فرایندی، کنشگران، سیاست گذاری فضایی)، راهکارهایی چون ایجاد نهاد هماهنگی فرامنطقه ای، تفویض اختیارات به سطوح محلی، تنظیم توافق نامه های فضایی بین شهری و تمرکززدایی هوشمند خدمات عمومی را پیشنهاد می کند. این چارچوب می تواند مبنایی برای بازمهندسی حکمروایی در منطقه کلان شهری تهران باشد.

امروزه اهمیت و نقش فضای سبز در حیات و توسعه ی شهرها تا حدی است که، از آن به عنوان یکی از شاخص های توسعه پایدار یاد می شود. تاثیرات فیزیکی و طبیعی این فضاها در سیستم شهری و بازدهی های مختلف اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی آنها در ساختار جوامع انکارناپذیر است. لذا ﻫﺪف اﺻلی پژوﻫﺶ، ارزیابی پراکنش ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ شهری و ﺑﺎ رویکرد ﻋﺪاﻟﺖ فضایی در شهر رشت می باشد. تحقیق حاضر ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻫﺪف کاربردی، از ﻧﻈﺮ ﻣﺎﻫﯿﺖ توصیفی- تحلیلی و ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ زمانی، مقطعی اﺳﺖ. ﺑﺮای گردآوری دادهﻫﺎ از ﺳﻪ ﺷﯿﻮه کتاﺑﺨﺎﻧﻪای، میدانی و ﻧﻘﺸﻪﻫﺎی وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﺷﻬﺮ ﺑﻪ تفکیک ﻣﻨﺎﻃﻖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. نتایج نشان داد میانگین سرانه فضای سبز در شهر رشت 2.086 مترمربع می باشد. همچنین الگوی پراکنش فضای سبز شهری در وضع موجود از الگوی مناسب برخوردار نمی باشد. توزیع مکانی فضایی پارک ها در منطقه ۵ متناسب نبوده و کمبود بسیاری دارد، همچنین منطقه 1 و 3 در ضلع های شرقی و شمالی شهر رشت با در نظر گرفتن روند رو به رشد و توسعه فیزیکی در سال های اخیر نیازمند مکان یابی فضای سبز جدید می باشند؛ سایر مناطق ( ۲ و ۴ ) از وضعیت مطلوب تری برخوردار هستند. درکل من اطق ش هر رشت سطح متفاوتی از میزان توسعه یافتگی از نظر فضای سبز را دارند.

هر پژوهش علمی سعی بر آن دارد که براساس بنیان های فلسفی و پارادایم خاص خود، به شناخت و تحلیل موضوعات قابل طرح در آن حوزه دست یابد. مطالعات حوزه عدالت فضایی نیز از این قاعده مستثنی نیست. ازاین رو، در این مقاله با بازشناسایی پارادایم فضامندی و بنیان های فلسفی آن، به بررسی و نقد مطالعات حوزه عدالت فضایی در مقیاس فراشهری در ایران می پردازیم؛ درنتیجه، میزان تبعیت این مطالعات از الزامات پژوهشی پارادایم فضایی مشخص خواهد شد. پژوهش حاضر از نوع پژوهش های بنیادی نظری است که با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و روش استدلال منطقی، در تلاش است به پرسش های طرح شده، پاسخ دهد. همچنین با استفاده از روش فراترکیب به بررسی ویژگی های اساسی مطالعات موجود، اقدام شده و مقوله های کلیدی جهت نقد نهایی، استخراج می شود. در انتها، با بهره گیری از چهارچوب نظری و یافته ها، به مقایسه مطالعات موجود با الزامات نظری پارادایم فضامندی، پرداخته و کاستی های هستی شناسانه، معرفت شناسانه و روش شناسانه آن ها شناسایی می شود.