دانشگاه دوسوتوان

هدف: پژوهش حاضر با هدف تعیین ابعاد و مؤلفه های دانشگاه های دو(سه)سوتوان در ایران انجام پذیرفت. طرح پژوهش/ روش شناسی/ رویکرد: پژوهش حاضر بر مبنای اَبَرانگاره تفسیرگرایی، از نظر هدف کاربردی توسعه ای، برحسب ماهیت روش از نوع توصیفی و برحسب نوع داده کیفی است. جامعه آماری کارشناسان خبره سازمانی و اعضای هیئت علمی دانشگاه هاست که نمونه آماری به تعداد 27 نفر از بین آنها باتوجه به ویژگی ها و شرایط مورد نیاز برای اعضای پانل دلفی و به روش ترکیبی یعنی دو روش هدفمند و در دسترس تعیین گردید. جهت جمع آوری داده ها از ابزار پرسش نامه بسته و باز پاسخ و مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شد. تجزیه وتحلیل داده ها مبتنی بر دو رویکرد دلفی فازی و تحلیل مضمون انجام گرفت. یافته ها: بر اساس تحلیل های متن مصاحبه ها، ابعاد دانشگاه دو(سه) سوتوان شامل بُعد بهره برداری با هفت مؤلفه هوش سازمانی، توانمندسازی، سرمایه اجتماعی، مدیریت استعداد، ارتباطات، شایسته سالاری و فرهنگ سازمانی؛ بُعد اکتشاف با پنج مؤلفه انعطاف پذیری منابع انسانی، رهبری فرصت آفرین، خلاقیت و نوآوری، آموزش و توسعه و هدف گذاری راهبردی و بُعد پایداری با چهار مؤلفه رشد پایدار منطقه ای، تعهد به پایداری، اقدامات زیست محیطی و تبیین معیارهای پایداری استخراج شده است. ارزش/ اصالت پژوهش: یافته ها نشان می دهد اگرچه پژوهش های فراوانی در زمینه دوسوتوانی انجام شده است؛ اما اغلب پژوهش های انجام شده از بُعد تعادل یا ترکیب ابعاد بهره برداری و اکتشاف به مفهوم سازمان دوسوتوان نگاه کرده اند، این در حالی است که در پژوهش حاضر علاوه بر اینکه مفهوم دانشگاه دوسوتوان مورد توجه قرار گرفته، بُعد سوم یعنی «پایداری» به عنوان نوآوری در مفهوم دانشگاه دوسوتوان شناسایی شده و مفهوم آن به دانشگاه سه سوتوان ارتقاء یافته است.

مقدمه و هدف : دانشگاه ها در عصر حاضر جهت حفظ پویایی و پاسخ گویی به تحولات، نیازمند رویکردهایی نوین مانند دوسوتوانی سازمانی هستند که بر بهره برداری از ظرفیت های موجود و اکتشاف فرصت های نو تمرکز دارد. این پژوهش با هدف شناسایی مولفه های اصلی دانشگاه دوسوتوان با رویکرد توازن میان بهره برداری و اکتشاف، در راستای ارتقاء مدیریت راهبردی در دانشگاه های جامع انجام شده است. روش شناسی پژوهش : این پژوهش براساس هدف کاربردی و به علت تازگی موضوع با رویکرد کیفی و روش مطالعه موردی انجام شده است. موردِ مطالعه دانشگاه های جامع ایران بوده اند. جهت جمع آوری داده ها، به صورت هدفمند و با کمک تکنیک گلوله برفی با مدیران خبره آموزش و پژوهش دانشگاهی مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام گرفت که پس از 14 مصاحبه اشباع نظری حاصل شد. تحلیل مصاحبه ها با روش تحلیل مضمون انجام گرفت و تطبیق نتایج با یافته های کتابخانه ای، رواسازی و درصد پایایی بازآزمون و پایایی بین دو کدگذارِ قابل قبول بر اعتبار یافته ها صحه گذاشت. یافته ها : پس از تحلیل مضمون مصاحبه ها، در بخش بهره برداری 6 مضمون اصلی (14 مضمون فرعی) شامل سیاست های دانشگاهی، ساختارهای دانشگاهی، تعامل دانشگاه و صنعت، توسعه آموزش و پژوهش، مالی و بودجه، فرهنگ دانشگاهی و در بخش اکتشاف، 6 مضمون اصلی (12 مضمون فرعی) شامل نیازسنجی و آموزش، ساختار و فناوری آینده نگر، بودجه و منابع مالی، سیاست و فرهنگ نوآورانه، مدیریت استراتژیک، پژوهش و آینده پژوهی استخراج گردید. همچنین 6 راهبرد جهت موازنه بین بهره برداری و اکتشاف در دانشگاه در قالب 2 مضمون اصلی 1)سیاست و ارزیابی و2) منابع و ساختار، معین و نتایج در قالب مدلی اکتشافی ارائه گردید بحث و نتیجه گیری: مدل دوسوتوانی دانشگاهی این پژوهش، راهکاری راهبردی جهت تلفیق بهره برداری عملیاتی و نوآوری آینده نگر در مدیریت دانشگاه های جامع ایران است. این مدل با تأکید بر توازن بهره برداری–اکتشاف، مسیر توسعه در نسل پنجم دانشگاه ها و طراحی راهبردهای بلندمدت پاسخگو به تحولات محیطی را فراهم می سازد.