التنظیرات و النقد فی الادب العربی

امروزه نقد آثار نوشته شده در حوزه های مختلف علمی، ادبی و دانشگاهی از جایگاه والایی برخوردار است و می تواند راهگشای مسئولانِ امر در زمینه انتخاب کتابی مناسب برای تدریس باشد. کتاب «الفن القصصی فی النثر العربی حتى مطلع القرن الخامس الهجری اثر رکان الصفدی» یکی از کتاب هایی است که در حوزه ادبیات داستانیِ قدیم عربی نگاشته شده است. نویسندگان با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از معیارهای اثبات شده علمی به بررسی انتقادی این اثر پرداخته و به این نتایج دست یافته اند: واقعیت امر این است که نقاط قوّت کتاب حاضر آن قدر بر نقاط کاستی آن غالب است که با رفع چندین نقص، که بیشتر در بُعد ظاهری اثر نمودار است، می توان کتاب حاضر را یک کتاب علمی دقیق و قابل تحسین معرفی کرد. در بعد ظاهری: عنوان اثر، مقدمه، اهداف روشن، عدم وجود اشتباهات نوشتاری و نیز زبان کتاب از نقاط قوّت نویسنده و در مقابل: نداشتن پشت جلد مناسب، نداشتن پیشگفتار، صفحه آرایی ضعیف، عدم یکسانی فهرست مطالب و نیز نداشتن تصویر و شکل را از نقاط ضعف اثر برشمرد. در بُعد محتوایی نیز کتاب دارای نقاط قوّت بی شماری است مانند: داشتن نظم منطقی و انسجام مطالب، تطبیق کامل آن با سرفصل درسی، سازگاری با فرهنگ اسلامی، رعایت بی طرفی علمی و نیز قدرت بالای نویسنده در تحلیل علمی و داشتن خاتمه ای پربار. در مقابل چندین نقطه ضعف سطحی دارد که با قابل رفع است مانند: نداشتن پیشینه علمی و اندکی ادعاهای به نظر جانب گرایانه.

تحلیل متون ادبی با استفاده از نقد روان شناختی که مبتنی بر آموزه های فروید و نقد روانکاوانه می باشد به عنوان یک رویکرد کاربردی است که دانش علوم انسانی و روان شناسی را به یکدیگر متصل می کند. تحلیل شخصیت از منظر روانکاوی در نمایشنامه الحاکم بأمرالله نوشته نوال السعداوی، روایتگر قانون اختگی و ظلم و استبداد پادشاه نسبت به مردم و همچنین ظلم به همسرش به خاطر وجود نقصان جسمی در وجود خویش درسطح خرده روایت و در سطح کلان جامعه مصر است. از این رو این پژوهش در پی یافتن پاسخی برای چیستی مهم ترین عوامل مؤثر در شکل گیری عقده حقارت و چگونگی بازتاب آن در شخصیت های نمایشنامه و منش و رفتار آن هاست. یافته های تحقیق نشان می دهد که عقده حقارت محرک اصلی کنش منفی پادشاه در این نمایشنامه می باشد، از این-رو سایر کنش های سلبی وی در بستر فضا و مکان های مختلف نمایشنامه به صورت آشکار و پنهان متبلور شده است.

ادبیات تطبیقى، به بررسى ادبیات جهان با وجود اختلاف هاى زبانى و ظاهرى مى پردازد. غازى قصیبى و حامد عسگرى از جمله شاعران متعهد در ادبیات عربستان سعودى و ایران هستند، و مضامین عمیقى؛ مانند وطن، پایدارى، شهدا و نارضایتى از شرایط موجود پیوندى مشترک میان دو شاعر برقرار کرده است. اگر سروده هاى این دو شاعر مورد درنگ قرار گیرند، عمیق، و سرشار از ظرایف ادبى و دقایق هنرى مى باشند و از لحاظ ادبیات پایدارى قابلیّت بررسى را دارند. خواننده با مطالعه دقیق سروده هاى ایشان درمى یابد که این دو شاعر چه توانمندى شگرفى در پرداختن موضوعى با بیانى زیبا و شایسته دارند و موجى از آرایه ها و صور خیال لطیف را به خواننده نمایان مى سازند. سادگى و صراحت از جمله ویژگى هاى سروده هاى این دو شاعر است که چهره واقعى شاعرانشان را ترسیم مى کند. یافته هاى پژوهش نشان مى دهد که سروده هاى دو شاعر مذکور ارتباطی مستقیم با رویدادهای جامعه و زندگی آنها دارد. هر دو شاعر دیدگاه های مشابهی درباره موضوعاتی؛ مانند وطن دوستى، شهدا و نارضایتى از بهبود اوضاعدارند. دیدگاه های آنها در برابر مشکلات به بینش و فضای جامعه ایشان باز می گردد. این پژوهش با بهره گیرى از روش توصیفی – تحلیلی، به بررسى تطبیقى سروده هاى دو شاعر مذکور مى پردازد.

بررسی نحوه چینش کلمات در عبارات قرآن کریم و جابجایی واژه ای با واژه دیگر که به جهت افزایش زیبایی ظاهری یا بیان نکته ای خاص معنایی انجام شده است. در علم معانی ذیل عنوان « تقدیم و تأخیر» مورد بحث قرار می گیرد و دانشمندان علوم قرآنی و مفسران نیز به تناسب، به تبیین آن پرداخته اند. پژوهش حاضر به روش تحلیلی توصیفی، با هدف بررسی زیبایی های ظاهری و محتوایی قرآن در تفاسیر همه فهم و معاصر قرآن، به بررسی مسئله « تقدیم و تأخیر» در « سوره آل عمران» پرداخته است که با گردآوری، طبقه بندی و تحلیل موارد مذکور در این سوره سامان یافته است. پس از ذکر انواع تقدیم و تأخیر و بررسی تقدیم و تأخیرهای قرآنی از دیدگاه های مختلف و اشاره به تقدیم و تأخیرهای ذکرشده در سوره آل عمران نتایج حاکی از این است که مهم ترین اغراض تقدیم و تأخیر در آیات قرآن، حصر و اختصاص، تأکید بر اهمیت مطلب، بیان شرافت و فضیلت، بیان عظمت، بیان تقدم وجودی، توجه به سیاق، بیان قبح مطلب و رعایت فواصل آیات است. همچنین این تحقیق در برخی موارد نظر متقدمان در برخی جابجایی های کلمات را نپذیرفته است.

إنّ معظم الشعراء العرب المحدثین بعد عصر النهضه قد وظّفوا الأسطوره فی بِنیه قصائدهم لعوامل عده، بحیث أصبحت الأسطوره عنصرًا من العناصر الجمالیّه والفنّیّه والبلاغیّه عندهم. هذا من جهه، ومن جهه أخرى صارتِ الأسطورهُ مصدرًا للغموض لعدم ملاءمتها أحیانًا لتجربه الشاعر الذاتیّه، أو لعدم توافرِ الجو الملائم لها فی القصیده، أو بسبب تکدیس الأساطیر والرموز وتراکمها تراکمًا کمّیًّا، ممّا یؤدّی إلى تخلخل العلاقات المنطقیّه فی القصیده الواحده. لقد سعى أدونیس إلى أن یکون شاعرًا ممیزًا من خلال توظیف الأسطوره بتقنیّه خاصّه به . تهدف هذه الدراسه إلى أن تلقى ضوءًا کاشفًا على أهم التقنیات الأدونیسیه فی استخدام التراث الأسطوری، لفتح الأبواب المغلقه فی شعره أمام المتلقّى. مفترضهً أنَّ توظیف الأساطیر فی أجواء غامضه، وقلب الأساطیر، والتماهی مع الأساطیر هی بعض التقنیات الأدونیسیه فی بِنیه أعماله الشعریه؛ وأنّ سرَّ أدونیس کامنٌ فی اختیاره لهذه التقنیات والأسالیب.لقد سعى أدونیس إلى أن یکون شاعرًا ممیزًا من خلال توظیف الأسطوره بتقنیّه خاصّه به .

نظریه استعاره مفهومی از مقولات حوزه زبان شناسی شناختی است که به خوانش مفاهیم ذهنی می پردازد. در این نظریه بر مبنای تجربه و ادراک یک مفهوم در مفهومی دیگر نمود می یابد که اساس این ارتباط برحسب تناظرهایی بین دو مجموعه صورت می گیرد و نگاشت مفهومی را شکل می دهد که بر طبق نظریه لیکاف جوهره استعاره نگاشت است. ضرب المثل یکی از نمودهای متداول ادب شفاهی است که بازتاب دهنده بینش ها وآیین ها و طرز تفکر یک جامعه است. این ابزار ادبی استعاری اندیشه های نهان عرب زبان را به طور غیرمستقیم در اذهان مخاطب ذهن می کند که برطبق این نظریه هیئتی محتوایی در کالبدی فیزیکی و ذهنی متصور می باشد که هر یک از این دو عنصر مکمل و در جهت تأیید و تصدیق یکدیگرند. در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی به رده بندی استعاره مفهومی ساختاری موجود در ضرب المثل های زبان عربی که به طور تصادفی گلچین شده اند پرداخته ایم پس از بازبینی الگوهای بدست آمده نتایج حاکی از این است که حوزه مبدأ متعلقات انسانی و عقلانی بیشترین بسامد را در بین حوزه های دیگر داشته است و همچنین غالب حوزه های مبدأ حسی و ملموس می باشد اگر چه در برخی مواردی از عینی به ذهنی در حرکت است و کمترین بسامد در قلمرو مبدأ اشیاء و حیوانی می باشد و از دیگر نتایج برآمده ضرب المثل های عربی ماهیتی حقیقی دارند و مطابق با تجربه روزمره و زمان حال می باشد.