بهمن ادیب زاده

در اسیب شناسی توسعه شهری ، یکی از مهم ترین محدودیت های اساسی عدم تحقق پذیری طرح های شهری است. در این پژوهش تلاش آن است که بازشناسی عدم موفقیت طرح های توسعه شهری، نقش مشارکت شهروندی در تحقق پذیری مورد ارزیابی قرارگیرد و درپی آن رویکرد مدل موازنه خواسته ها به عنوان یک مدل اجرایی را با عبارت طرح برد_برد در محله نعمت آباد در منطقه 19 کلان شهر تهران مورد توجه قراردهد. از سوی دیگر، الگوی موازنه خواسته های شهروندی یا به عبارت دیگر روش برد- برد تلاش دارد تا با ایجاد توازن بین منافع کوتاه مدت و پایدار بلندمدت، زمینه تحقق پذیری حداکثری طرح های شهری را در بافت های شهری محله برنامه ریزی و اجرا نماید. روش شناسی این پژوهش با بهره گیری از اصول برنامه ریزی مشارکتی و تشکیل کارگروه های مشورتی با شهروندان و انجام مصاحبه های عمیق و با مدل طوفان فکری، عوامل مؤثر بر عدم تمایل شهروندان به مشارکت، از جمله هزینه های اقتصادی، عوامل اجتماعی، مسئله زمین، الگوهای خاص زندگی و ضعف اجرایی قوانین، شناسایی و تحلیل شده است. در این ارتباط نتایج مصاحبه ها، کدگذاری و مورد تحلیل قرارگرفته و سپس الگوی موازنه خواسته ها نیز مورد ارزیابی و سپس بکارگیری الگوی برد _برد آن مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که روش مدل موازنه خواسته ها در چهارچوب نظام وار مبتنی بر عواملی بنیادین همچون هزینه، ساخت وساز استاندارد مشارکت پذیری شرایط  محلی استوار است. از سوی دیگر نتایج این پژوهش نشان می دهد که اجرایی سازی این مدل از طریق گام های چون امکان سنجی و شناسایی سیستم های موجود، تقابل خواست ها، گروه ذی نفعان طرح های شهری و طراحی سیستم عملکردی جدید قابل صورت بندی است. بنابراین رویکرد برد-برد یا به عبارت دیگر رویکرد مدل موازنه خواسته ها با بهره گیری از سازمان بخشی مشارکت شهروندی و پیوندی میان خواسته های مدیریت شهری و شهروندان فراهم شده و احساس رضایت فراهم می شود. 

عدم حمایت ساکنین بافت تاریخی از اقدامات مرمتی، هدف اصلی این پژوهش در جهت چگونگی ایجاد جذابیت در طرح مرمت و احیای بافت تاریخی از نگاه شهروندان و ایجاد بستر مشارکت مردم در این طرح ها است. متغیر جذابیت وابسته به متغیر چشمگیر و تأثیرگذار بودن از نگاه شهروندان و متغیر زودبازده بودن است. فرایند انجام این پژوهش، ترکیبی بوده و نتایج پژوهش نشان می دهد ایجاد جذابیت طرح مرمت و احیای محله امام زاده یحیی و عودلاجان از نگاه شهروندان با ارائه طرح فنی-مهندسی در قالب حفظ و مرمت اماکن تاریخی، اهمیت موقعیت قرارگیری محله، توجه به رویدادهای تاریخی، حفظ ریز دانگی، پراکندگی، تراکم و سطح اشغال، حفظ و توسعه کاربری مسکونی، تکنولوژی معماری و شهرسازی، توجه به ابعاد کالبدی و ایمنی، تأمین خدمات شهری و توجه به منظر شهری و همچنین متأثر از متغیر زودبازده بون در سه بازه زمانی کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت محقق می شود.

نقش مشارکت مردمی و رابطه متقابل دولت و مردم در توسعه، از عوامل بسیار مهمی است که باید در هر برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مورد توجه قرار گیرد. با مشارکت مردم و کاستن از تمرکزگرایی دستگاه ها و سازمان های دولتی، می توان قدرت تصمیم گیری را به سطوح عمومی تر و محلی تر منتقل کرد. هرگاه مردم در اجرای فعالیت ها، پروژه ها و برنامه های توسعه، مشارکت داشته باشند، دسترسی به اهداف این پروژه ها آسان تر و همچنین اقدامات و برنامه های توسعه نیز بر نیازها منطبق بوده و پایدار خواهد ماند. عدم مشارکت مردم در پروژه ها و طرح های شهری از مسایل عمده ای است که کشور ما از آن رنج می برد؛ به این معنی که در فرایند برنامه ریزی، تصمیم گیری و اجرای یک طرح، مردم یا اصلاً نقشی ندارند یا نقش آنها بسیار کمرنگ است. این در حالی است که در نظر گرفتن راه حل های متعدد برآمده از خواسته های مردم، امکان برقراری ارتباط مستقیم بین اهداف طراحی و راه حل پیشنهادی را فراهم می سازد و می توان از تناسب راه حل انتخابی با اهداف طرح اطمینان داشت. این نوشتار تجربیات نوسازی بافت فرسوده محله «نعمت آباد» واقع در منطقه 19 شهرداری تهران را در قالب دفتر محلی نوسازی طی سال های 88 تا 89 و میزان مشارکت مردم در طرح های نوسازی و بهسازی بافت فرسوده را معرفی می نماید.