مهدی مردانی گلستانی

واژه سیره از پرکاربردترین مفاهیم اسلامی است که در حوزه های مختلف به ویژه فقه شیعه کارایی دارد. فقیهان شیعه به تناسب بهره گیری از منابع استنباط، از این واژه دینی استفاده نموده و به عنوان دلیل یا قرینه حکم شرعی بدان استناد کرده اند. اما پرسش اصلی آن است که استفاده فقها از واژه سیره به صورت محدود و موردی بوده یا به گونه ای گسترده و در تراز یک اصطلاح علمی رخ داده است؟ پژوهش پیش رو تلاش دارد تا به روش کتابخانه ای و از طریق بررسی کاربرد واژه «سیره» در متون فقه عبادی، میزان استفاده فقیهان شیعه از این واژه را نشان دهد. برای این منظور، با استفاده از نرم افزار جامع فقه اهل بیت و جست وجوی کلیدواژه «سیره» در کتب فقه استدلالی، آثار فقهی قرون پنجم تا پانزدهم هجری در موضوع عبادات مورد بررسی قرار گرفت. یافته های تحقیق نشان می دهد که کاربرد واژه سیره در ادبیات فقیهان شیعه، دو دوره متفاوت داشته است: نخست، دوره ای که بهره گیری از واژه سیره به شکل محدود و اندک انجام می گرفت و دوم، دوره ای که استناد به سیره افزایش یافت و در سطح یک اصطلاح فقهی گسترش پیدا کرد. این تطور، متأثر از مجموعه عواملی است که مهم ترین آن ها باور به کارآمدی سیره در فقه شیعه است؛ عاملی که در نهایت به تثبیت جایگاه سیره در ادبیات فقیهان شیعه و ارتقای جایگاه آن از یک واژه دینی به یک اصطلاحی علمی انجامید.