رضا پسندیده

مطالعات پیشین در باب «قدر متیقن» عمدتاً معطوف به مباحث نظری یا محدود به یک مکتب فقهی بوده اند. این امر خلأ بررسی تطبیقیِ عینی و کاربردی این اصل را در منظومه فکری دو مکتب اصلی فقه امامیه (اصولی و اخباری) نشان می دهد. پژوهش حاضر با تمرکز بر این مسئله، به تحلیل تطبیقی جایگاه «قدر متیقن» در استنباط احکام شرعی از دیدگاه صاحب جواهر (نماینده مکتب اصولی) و محدث بحرانی (نماینده مکتب اخباری) می پردازد. سؤال اصلی تحقیق این است که این دو فقیه چگونه از اصل «قدر متیقن» در استنباط احکام استفاده می کنند و تفاوت های روشی آن ها چه تأثیری بر نتایج فقهی دارد؟ هدف تحقیق تحلیل مقایسه ای کاربرد این اصل در سه مسئله فقهی (آشامیدن آب در نماز وتر، شرط توالی در حیض، و کیفیت تیمم) برای تبیین تمایزات مکتب اصولی و اخباری است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و با بررسی متون اصلی، دیدگاه های دو فقیه را استخراج و مقایسه می کند. تحلیل تطبیقی این سه مسئله فقهی نشان داد که رویکرد صاحب جواهر به «قدر متیقن»، با کارکردی پویا و در چهارچوب سلسله مراتب ادله، به استنباطی نظام مند و امکان ساز برای توسعه حکم در صورت عدم وجود مانع می انجامد. در مقابل، التزام توقفی محدث بحرانی به این اصل، استنباط را به جمع روایی محتاطانه و توقف در حد نص محدود می سازد. این تمایز روش شناختی، که ریشه در مبانی معرفت شناختی دو مکتب دارد، تأثیر مستقیمی بر ظرفیت پاسخ گویی فقه به مسائل مستحدثه می گذارد .