رضا علم

در دهه گذشته، با افزایش چشمگیر دوره های آنلاین و به ویژه با شیوع کووید-19، آموزش آنلاین رشد بی سابقه ای یافت. بسیاری از دانشجویان و مدرسان آمادگی کافی برای این تغییر نداشتند، در حالی که موفقیت در این نوع آموزش مستلزم برخورداری از مهارت های یادگیری خودراهبر است. این مطالعه ی کیفی با استفاده از روش پدیدارشناسی، به بررسی استراتژی های یادگیری خودراهبر و رضایت دانشجویان تحصیلات تکمیلی از دوره های آنلاین پرداخت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ دانشجو گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شد. یافته ها نشان داد که انگیزه ی اولیه و راهبردهای انگیزشی، نقش مهمی در یادگیری خودراهبر دارند. همچنین دانشجویان از راهبردهای شناختی و فراشناختی برای نظارت بر یادگیری خود استفاده می کنند. مدیریت زمان و منابع نیز از دیگر استراتژی های کلیدی در این فرآیند بودند. در نهایت، میزان رضایت دانشجویان از دوره های آنلاین به طراحی دوره و شیوه های تدریس بستگی دارد. این نتایج می توانند در بهبود طراحی آموزشی و ارتقای رضایت یادگیرندگان در محیط های آموزش آنلاین مؤثر باشند.

پژوهش حاضر با هدف شناسایی ضرورت ها و اهداف برنامه درسی تربیت عاطفی در آموزش ابتدایی ایران در سال ۱۴۰۳ در شهرستان آزادشهر و با حمایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر انجام شد. این مطالعه از نوع کیفی و با روش تحلیل محتوای قراردادی صورت گرفت. جامعه پژوهش شامل اساتید علوم تربیتی، روان شناسی، الهیات و ادبیات فارسی، و نیز معلمان و مدرسان آشنا با موضوع تربیت عاطفی بود که با روش نمونه گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری، ۱۸ نفر در پژوهش مشارکت داشتند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته بود و داده های حاصل پس از پیاده سازی کامل با نرم افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. برای اطمینان از روایی و پایایی داده ها، معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا (اعتبار، انتقال پذیری، اطمینان پذیری و تأییدپذیری) به کار گرفته شد. یافته ها نشان داد که ضرورت تربیت عاطفی در سه مقوله اصلی «پرورش مهارت های عاطفی و اجتماعی»، «بهبود کیفیت زندگی و یادگیری» و «تقویت نظام آموزشی و فرهنگی» و اهداف آن در سه محور «پرورش مهارت های عاطفی»، «بهبود رفتار و سلامت روان» و «تقویت ارزش های انسانی و فرهنگی» قابل طبقه بندی است. نتایج پژوهش علاوه بر شناسایی ضرورت ها و اهداف، منجر به استخراج مدل مفهومی تربیت عاطفی در آموزش ابتدایی ایران شد که روابط میان ضرورت ها و اهداف را تبیین می کند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که گنجاندن مؤلفه های تربیت عاطفی در برنامه درسی رسمی دوره ابتدایی می تواند به ارتقای کیفیت یادگیری، کاهش اضطراب و پرخاشگری، افزایش تاب آوری، و تقویت همدلی و هویت فرهنگی دانش آموزان منجر شود. بنابراین، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی با تدوین چارچوبی بومی برای آموزش مهارت های عاطفی، زمینه توانمندسازی معلمان و مشارکت فعال خانواده ها را فراهم سازند تا پیوند خانه و مدرسه در جهت پرورش نسلی متعهد، مسئول و برخوردار از سلامت روان تقویت شود.

این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی کلاس درس علوم تجربی مبتنی بر هوش مصنوعی بر تفکر انتقادی، رشد اجتماعی و تفکر خلاق دانش آموزان پایه چهارم ابتدایی انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پسر پایه چهارم مدارس دولتی شهرستان آزادشهر بود و نمونه گیری به صورت خوشه ای چندمرحله ای انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه های تفکر انتقادی ریکتس، رشد اجتماعی واینلند و تفکر خلاق تورنس بود. گروه آزمایش به مدت یک نیم سال تحصیلی تحت آموزش علوم تجربی مبتنی بر هوش مصنوعی قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل آموزش مرسوم را دریافت کردند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی تأثیر معناداری بر هر سه متغیر داشت. نتایج نشان داد که گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، افزایش معناداری در نمرات تفکر انتقادی (F=125.465, P<0.001)، رشد اجتماعی (F=52.320, P<0.001) و تفکر خلاق (F=48.320, P<0.001) داشتند. داده های جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 27 تحلیل شدند. یافته ها بیانگر تأثیر مثبت فناوری های هوش مصنوعی در بهبود توانمندی های شناختی و اجتماعی دانش آموزان است. استفاده از این روش آموزشی، فرصت های یادگیری تعاملی و خلاقانه ای فراهم کرده و معلمان را در بهبود کیفیت آموزش یاری می دهد. این نتایج می تواند برای طراحی برنامه های درسی نوین و سیاست گذاری های آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.