وحید پوراصفهانی

ژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش فعالیت های فوق برنامه درکلاس های چند فرهنگی دوره ابتدایی با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسانه توصیفی انجام شد. میدان پژوهش شامل دانش آموزان و معلمان کلاس های چندفرهنگی دوره ابتدایی ناحیه یک استان قم در سال تحصیلی 1402-1401 بودند. نمونه مورد بررسی شامل 35 نفر از دانش آموزان و نیز 9 نفر از معلمان بود که از روش اشباع داده ها با استفاده از نمونه گیری هدفمند و ملاکی به دست آمد. فن گردآوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که با روش تحلیل محتوای مضمونی کلایزی مورد واکاوی قرار گرفت . مضامین اصلی در پاسخ به سوال اول؛ پرورش هنری، پرورش اخلاقی، اجتماع چندفرهنگی، گرایش مذهبی و فعالیت های ورزشی بودند. مضامین اصلی در پاسخ به سوال دوم؛ تمایزات فرهنگی، اذهان دانش آموزان، توقعات والدین، مدیر مدرسه،کمبودها و دیدگاه معلم بودند و مضامین اصلی در پاسخ به سوال سوم؛ دانش آموزان، کلاس درس، مدرسه، نقش معلمان و تقویت آموزش بودند. نتایج پژوهش حاضر به اهمیت بسترهای فوق برنامه در مدارس و خصوصا مدارس چندفرهنگی تاکید می نمایند.

هدف این پژوهش واکاوی ادراک مدیران از چالش های آموزشی و تربیتی محیط های یادگیری چندفرهنگی دوره ابتدایی و ارائه راهکارهایی بر اساس آن بود. این پژوهش از نظر رویکرد کیفی و از نوع پدیدارشناسی توصیفی مبتنی بر مصاحبه ای نیمه ساختاریافته بود. میدان پژوهشی این -مطالعه در پاسخ به سوالات پژوهش، کلیه مدیران مدارس ابتدایی چندفرهنگی ناحیه یک استان -قم ، در سال تحصیلی 1403- 1402 بودند. در نهایت به منظور پاسخ به سوالات پژوهش، تعداد 10 نفر از مدیران با تجربه فعلی کار در مدارس چندفرهنگی ابتدایی انتخاب شدند که مشارکت-کنندگان، از طریق نمونه گیری هدفمند تا قاعده اشباع نظری داده ها به دست آمدند. اطلاعات نوشتاری به دست آمده از مصاحبه ها، از روش تحلیل محتوای مضمونی مبتنی بر روش پدیدار-شناسی توصیفی کلایزی (1978) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. اعتمادپذیری اطلاعات توسط معیارهای گوبا و لینکلن (1985) مورد بررسی قرارگرفت. سوال اول پژوهش از چالش های آموزشی و تربیتی در محیط های یادگیری چندفرهنگی دوره ابتدایی از نظر مدیران؛ ۴ مضمون اصلی و ۹ زیرمضمون داشت که مضامین اصلی آن عبارتند از: مشکلات مربوط به مسئولان آموزش و پرورش، معلمان، مدیران و والدین. همچنین سوال دوم پژوهش از راهکار های آموزشی وتربیتی در محیط های یادگیری چندفرهنگی دوره ابتدایی از نظر مدیران ؛ 3 مضمون اصلی و 8 زیرمضمون داشت که مضامین اصلی آن عبارتند از: راهکارهایی در ارتباط با مسئولان آموزش وپرورش، مدیران و معلمان. نتیجه کلی این پژوهش نشان داد؛ علی رغم چالش های موجود ناشی از بی توجهی و یا ناآگاهی مسئولان آموزش وپرورش اما راهکارهای ارائه شده در این پژوهش از نظر مدیران، عاملی برای حل اکثر مشکلات مربوطه می باشد.

هدف این پژوهش واکاوی تجارب زیسته ی معلمان و والدین در مواجهه با دانش آموزان چندفرهنگی دوره ی ابتدایی بود. این پژوهش از نظر رویکرد ، کیفی و از نوع؛ پدیدارشناسی توصیفی مبتنی بر مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. میدان پژوهش شامل؛ معلمان و والدین مدارس ابتدایی چندفرهنگی استان قم در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود. روش انتخاب مشارکت کنندگان به صورت هدفمند؛ مبتنی بر اشباع نظری یافته ها بود. معیار ورود مشارکت کنندگان معلم، برخورداری از سابقه ۵ ساله و تجربه ی مستقیم تدریس در کلاس های چندفرهنگی به مدت حداقل ۳ سال، و تمایل به شرکت در پژوهش؛ و برای والدین، داشتن فرزند در حال تحصیل در این مدارس از اقوام و ملیت های مختلف به مدت حداقل دو سال، و تمایل به شرکت در پژوهش بود. در نهایت مشارکت کنندگان، 17 نفر از معلمان و 19 نفر از والدین مدارس ابتدایی چندفرهنگی بودند. اطلاعات نوشتاری به دست آمده از مصاحبه ها، از روش تحلیل محتوای مضمونی مبتنی بر روش پدیدار شناسی توصیفی کلایزی (1978) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. اعتمادپذیری اطلاعات توسط معیارهای گوبا و لینکلن (1985) مورد بررسی قرار گرفت. یافته های حاصل از مصاحبه با معلمان؛ 10 مضمون اصلی و 24 زیرمضمون داشت. همچنین یافته های حاصل از مصاحبه با والدین؛ 5 مضمون اصلی و 12 زیرمضمون داشت. نتایج این پژوهش نشان داد؛ کیفیت یادگیری و تعاملات فرهنگی در مدارس چندفرهنگی، بیش از هر چیز، متأثر از تجربه های واقعی و روزمره معلمان و والدین در بستر مدرسه است و هرگونه سیاست گذاری یا مداخله آموزشی، باید مبتنی بر این تجربه های زیسته طراحی و اجرا شود.

پیشینه و اهداف :  روش های فعال تدریس در نظام های آموزشی نوین جایگزین رویکردهای سنتی شده و نقش مهمی در ارتقای دانش شناختی و مهارتی دانش آموزان دارند. از آنجا که اجرای این روش ها؛ وابسته به نگرش و ادراک معلمان است، بررسی رویکرد آنان می تواند شکاف میان سیاست های آموزشی و واقعیت کلاس درس را آشکار سازد. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر، واکاوی ادراک معلمان دوره دوم ابتدایی از اجرای روش های فعال تدریس در کلاس های درس است. روش ها : این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل تمامی معلمان دوره دوم ابتدایی استان قم در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ بودند. میدان پژوهش به صورت هدفمند انتخاب شد و با ۳۵ نفر از معلمان، تا رسیدن به اشباع نظری، مصاحبه های نیمه ساختاریافته صورت پذیرفت. داده ها با روش تحلیل محتوای مضمونی بر اساس روش کلایزی (۱۹۷۸) بررسی شد و اعتمادپذیری یافته ها با معیارهای گوبا و لینکلن (۱۹۸۵) تأیید شد. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد؛ ادراک معلمان از اجرای روش های فعال تدریس شامل چهار مضمون اصلی است؛ تقویت مهارت های تحصیلی، اجتماعی، پرورشی و روانشناختی دانش آموزان. همچنین، در تحلیل معنای اجرای این روش ها، سه مضمون اصلی شناسایی شد: ارتقای توانمندی های تحصیلی دانش آموزان، ارتقای توانمندی های حرفه ای معلمان و ارتقای شایستگی های روانشناختی دانش آموزان. نتیجه گیری: اجرای روش های فعال تدریس در کلاس های دوره دوم ابتدایی موجب تقویت مهارت های تحصیلی، اجتماعی، پرورشی و روانشناختی دانش آموزان و ارتقای توانمندی های حرفه ای و تخصصی معلمان می شود. نتیجه نهایی این پژوهش؛ اهمیت استفاده از روش های فعال در فرآیند آموزش، و ضرورت فراهم کردن حمایت های مؤثر برای معلمان جهت اجرای موفق این روش ها را نشان می دهد.

پژوهش حاضر، به کاوش مبانی فلسفی اسلامی برنامه ریزی درسی در دوره متوسطه پرداخت . این مطالعه به روش مرور نظام مند با استفاده از راهبرد پریزما انجام شد. جامعه آماری شامل ۵۸ مقاله منتشر شده بین سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ میلادی (۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴ شمسی) بود که پس از غربالگری، در نهایت ۲۱ مقاله مرتبط به عنوان نمونه انتخاب شدند. اعتبار یافته ها؛ با معیارهای مقبولیت، قابلیت اطمینان و تأییدپذیری سنجیده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با روش تحلیل NCT شامل سه مرحله توجه، گردآوری و تفکر بررسی شد. یافته ها نشان دادند که مبانی فلسفی اسلامی موثر در برنامه ریزی درسی شامل؛ توحید، کرامت انسانی و فطرت الهی، معاد و هدفمندی حیات، اجتماع محوری، تلفیق ابعاد علمی، اخلاقی و فرهنگی، رشد اخلاقی و معنویت، عدالت آموزشی، نیازمحوری معنوی و تلفیق عقلانیت و معنویت هستند. نتایج پژوهش حاضر نشان داد؛ طراحی برنامه درسی در دوره متوسطه شایسته است؛ بر پایه الگوهای بومی و اسلامی انجام شود و همزمان بتواند میان ارزش های سنتی و نیازهای معاصر پیوندی معنادار برقرار کند. چنین رویکردی، زمینه ساز تربیت نسلی متعادل، اخلاق محور و دارای هویت فرهنگی پایدار بوده و از نظر نظری و کاربردی، به ارتقای کیفیت برنامه های درسی و پاسخ گویی به چالش های فرهنگی و تربیتی جامعه کمک می کند.