تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم (خوانشی بر اساس معناشناسی ساختاری)(مقاله علمی وزارت علوم)
حوزههای تخصصی:
پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظری معناشناسی ساختاری، با محوریت آرای توشی هیکو ایزوتسو(Toshihiko Izutsu)(1914-1993م)، به تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم پرداخته است. در گام نخست، با بهره گیری از سه محور همنشینی، جانشینی و تقابل، پیوستگی هفت واژه کلیدی «رَجاء»، «طَمَع»، «اَمَل»، «تَمَنّی»، «اُمنیّه»، «رَغب» و «سُؤل» در قالب یک میدان معنایی واحد اثبات گردیده است. در گام بعدی، مؤلّفه های معنایی هر یک از این واژگان با تکیه بر روابط ساختاری آن ها تحلیل و جایگاه اختصاصی هر واژه در این شبکه تبیین شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد این واژگان در یک نظام سلسله مراتبی قرار دارند که «رَجاء» به عنوان مفهوم کانونی و نقطه تعادل، «رَغب» به عنوان میل زیرساختی و منشأ همه آرزوها، و سایر واژگان به عنوان قطب های مثبت، منفی یا اظهاری در پیرامون آن عمل می کنند. دستاورد بنیادین این تحقیق، کشف الگویی ساختاری از روابط این مفاهیم و تبیین دقّت حکیمانه کاربست آن ها در گستره وحی است، که الگویی برای مطالعات مشابه در حوزه معناشناسی قرآن ارائه می دهد.