حسن بدری گمچی

هدف: گزارشگری یکپارچه از پیشرفت های جدید گزارشگری شرکتی قلمداد می شود که به دنبال رفع کاستی های گزارشگری فعلی است. از زمان انتشار چارچوب گزارشگری یکپارچه، تمایل جهانی به پیروی از گزارشگری یکپارچه در حال رشد است و به طور فزاینده در دستور کار نهادهای نظارتی قرار گرفته است. پیروی از رویکرد گزارشگری یکپارچه سبب بهبود شفافیت، افشای اطلاعات و پاسخگویی برای سهامداران و ذینفعان می شود؛ علیرغم اهمیت ارزیابی پیامدهای رویکرد گزارشگری یکپارچه در بازار سرمایه جهت بهبود محیط اطلاعاتی از مجرای یکپارچه سازی اطلاعات مالی و غیرمالی، اما تأثیر پیروی از افشای اطلاعات عناصر محتوا در چارچوب گزارشگری یکپارچه بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه در شرایط وجود تضاد نمایندگی چندان مورد توجه قرار نگرفته است. هدف این مقاله، ارزیابی تأثیر تحول بالقوه در فرآیند گزارشگری از مجرای حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه تحت شرایط تضادهای نمایندگی است. روش: شاخص حرکت به سمت گزارشگری یکپارچه بر اساس چک لیست طراحی شده طبق عناصر محتوایی چارچوب بین المللی گزارشگری یکپارچه ارزیابی شده است. هزینه سرمایه حقوق مالکانه بر اساس نرخ بازده مورد انتظار سهامداران مبتنی بر الگوی قیمت گذاری دارایی های سرمایه ای استخراج شده است. همچنین، تضاد منافع ناشی از مشکلات نمایندگی بر اساس معیار نسبت هزینه های عملیاتی به درآمدهای عملیاتی به عنوان نماد هزینه نمایندگی ارزیابی شده است. جامعه آماری غربال شده پژوهش شامل تعداد 144 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی 7 ساله در دامنه سال های 1395 تا 1401 است. به دلیل ماهیت موضوع مورد بررسی، از مدل های رگرسیونی چندمتغیره بر حسب مشاهده های ترکیبی شرکت-سال جهت تحلیل داده ها استفاده شد. یافته ها: یافته ها بیانگر آن است که حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه تأثیر کاهنده بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه دارد. گزارشگری یکپارچه با ارائه سطح بالاتر کیفیت اطلاعات، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و ارسال علامت مثبتی در مورد عملکرد و چشم انداز شرکت به بازار سبب کاهش هزینه سرمایه می شود. از طرفی، هزینه نمایندگی سبب افزایش هزینه سرمایه حقوق مالکانه می شود. با این حال، افشای اطلاعات به پیروی از رویکرد گزارشگری یکپارچه تحت شرایط تضادهای نمایندگی سبب تضعیف رابطه شده و منجر به کاهش هزینه سرمایه حقوق مالکانه می شود. گزارشگری یکپارچه به واسطه نقشی که در محدود کردن رفتارهای فرصت طلبانه مدیران، بهبود کیفیت اطلاعات و افزایش شفافیت از طریق نظارت مؤثر دارد، با تمرکز بر دیدگاه بلندمدت و پیروی از تفکر یکپارچه سبب کاهش هزینه نمایندگی می شود. از طرفی، پیروی از چارچوب گزارشگری یکپارچه از مجرای کاهش عدم تقارن اطلاعاتی به واسطه تضادهای نمایندگی سبب کاهش هزینه سرمایه حقوق مالکانه می شود. نتیجه گیری: طبق استنتاج حاصل از یافته ها، هرچند تضادهای نمایندگی می تواند هزینه سرمایه حقوق مالکانه را افزایش دهد، اما بهبود افشای اطلاعات ناشی از حرکت به سمت گزارشگری یکپارچه ضمن محدود کردن تضادهای نمایندگی سبب تعدیل انتظارات سهامداران شده و این امر کاهش هزینه سرمایه حقوق مالکانه را به دنبال دارد. یافته ها بیانگر مزایای بالقوه افشای اطلاعات در چارچوب گزارشگری یکپارچه در بازار سرمایه از ابعاد بهبود شفافیت، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، کنترل تضادهای نمایندگی و کاهش هزینه تأمین مالی است. این یافته منطبق با استدلال نظریه علامت دهی در توجیه منطقی اهمیت گزارشگری یکپارچه است. نوآوری: اثربخشی گزارشگری یکپارچه به عنوان چشم اندازی از پیشرفت های جدید گزارشگری در شرکت های مختلف، متفاوت است و از این رو، ارزیابی پیامدهای حرکت به سمت پذیرش و اجرای این رویکرد گزارشگری اهمیت دارد. افشای تفصیلی و شفاف اطلاعات طبق گزارشگری یکپارچه، شفافیت و کیفیت اطلاعاتی بهتری برای تصمیم گیری فراهم می کند. هر چند برخی مطالعات تجربی با اتکا به مبانی نظری، شواهد مستند از جایگاه گزارشگری یکپارچه در راستای بهبود شفافیت محیط گزارشگری و افشای اطلاعات ارائه کرده اند، اما نقش رویکرد گزارشگری یکپارچه بر تصمیمات تأمین کنندگان سرمایه و مشکلات نمایندگی بین تهیه کنندگان و استفاده کنندگان اطلاعات کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه به درک واکنش های سرمایه گذاران به گزارشگری یکپارچه کمک می کند. این موضوع با تمرکز بر نظریه علامت دهی مورد واکاوی قرار گرفته است.

هدف: به دلیل پتانسیل بالقوه وجود تضاد منافع میان مدیران با سهام دارن و ذی نفعان، همواره انگیزه هایی برای بروز مشکلات نمایندگی در شرکت ها وجود دارد و تلاش برای افشای مناسب و باکیفیت اطلاعات، یکی از گزینه های کاهش تضادهای نمایندگی است. با توجه به اینکه گزارشگری یکپارچه به عنوان دیدگاهی از گزارشگری آینده در نظر گرفته شده است، ارزیابی پیامدهای احتمالی حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه در ارتباط با کیفیت گزارشگری مالی با تکیه بر انگیزه های مدیریتی و نمایندگی از اهمیت برخوردار است. هدف مقاله، واکاوی تأثیر سطح هم گرایی گزارشگری به چارچوب یکپارچه بر کیفیت گزارشگری مالی و تضادهای نمایندگی است.روش: برای سنجش سطح هم گرایی گزارشگری به چارچوب یکپارچه، از چک لیست طراحی شده، طبق چارچوب بین المللی گزارشگری یکپارچه بهره گرفته شده است. گزارشگری یکپارچه چارچوب معینی دارد که بر اصول مبتنی است. هدف این چارچوب تدوین اصول راهنما و عناصر محتوایی است که بر محتوای گزارش یکپارچه حاکم است. اصول راهنما زیربنای تهیه و ارائه گزارش یکپارچه، اطلاع رسانی از محتوای گزارش و نحوه ارائه اطلاعات است؛ اما عناصر محتوا، به جزئیات اطلاعاتی مربوط است که گزارش می شوند. در ارزیابی کیفیت سود، به عنوان نمادی از کیفیت گزارشگری اطلاعات مالی، از قرینه قدرمطلق انحراف معیار پسماندهای برازش چرخشی مدل اقلام تعهدی در سطح شرکت ها استفاده شد. در سنجش هزینه نمایندگی به عنوان نمادی از تضاد منافع، از معیار کارایی، طبق نسبت هزینه های عملیاتی به درآمدهای عملیاتی استفاده شد. در این مطالعه، اطلاعات ۱۴۴ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، در بازه زمانی ۷ ساله، طی سال های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱ تحلیل شدند. برای آزمون فرضیه های پژوهش از مدل های رگرسیونی چندمتغیره، بر حسب داده های ترکیبی حاصل از مشاهده های شرکت سال استفاده شد.یافته ها: یافته ها نشان داد که افزایش سطح هم گرایی در حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه در ایران، کیفیت سود را بهبود و هزینه نمایندگی را کاهش داده است. به علاوه، هرچند هزینه نمایندگی سبب کاهش کیفیت سود شده است، افشای مصادیق گزارشگری یکپارچه تحت شرایط تضادهای نمایندگی، سبب تضعیف رابطه شده و بهبود کیفیت اطلاعات سود گزارش شده را به همراه داشته است. شرکت هایی که سطح بالاتر افشای اطلاعات منطبق بر چارچوب گزارشگری یکپارچه دارند، کمتر از ترفند مدیریت سود بهره می برند و کیفیت سود بالاتری دارند. در عین حال، تأثیر اجرا و کیفیت گزارشگری یکپارچه بر کیفیت سود، می تواند تحت تأثیر هزینه نمایندگی قرار گیرد. گزارشگری یکپارچه، به عنوان سازوکاری برای افشای بهتر و بیشتر اطلاعات، با کیفیت اطلاعات مالی شرکت های مشمول هزینه نمایندگی ارتباط قوی دارد. اثربخشی گزارشگری یکپارچه در شرکت هایی که مشکل نمایندگی دارند، آشکارتر است.نتیجه گیری: نتایج حاکی از آن است که بهبود شفافیت و کامل بودن افشای اطلاعات ناشی از هم گرایی گزارشگری به سمت گزارشگری یکپارچه، باعث افزایش کیفیت گزارش اطلاعات مالی شرکت ها، به ویژه کیفیت سود در طول زمان شده است. از دیگر سو، با تمرکز بر مزایای گزارشگری یکپارچه، تضادهای نمایندگی تضعیف شده و هزینه نمایندگی کاهش یافته است. پذیرش هر سیستم گزارشگری جدید، به مطالعه ابعاد و پیامدهای احتمالی آتی آن نیازمند است و با توجه به اینکه جریان حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه در ایران با الزام معینی همراه نیست، پیشنهاد می شود که چالش ها، فرصت ها، تهدیدها، محرک ها، مانع ها و پیامدهای این رویکرد گزارشگری با تمرکز بر نیازهای اطلاعاتی گروه های ذی نفع واکاوی شود.

در مطالعه حاضر، واکنش سهامداران به افشای محتوای اطلاعات چارچوب گزارشگری یکپارچه در شرایط تضاد منافع ازطریق تعدیل بازده مورد انتظار بررسی شده است. بازده مورد انتظار سهامداران با بهره گیری از مدل قیمت گذاری دارایی های سرمایه ای محاسبه شده است. هزینه نمایندگی ناشی از تضاد منافع براساس مفهوم کارایی طبق نسبت هزینه های عملیاتی به درآمدهای عملیاتی فروش محاسبه شده است. به علاوه، شاخص افشای اطلاعات عناصر محتوا در چارچوب گزارشگری یکپارچه براساس چک لیستی از ابعاد مربوطه سنجش شده است. برای انجام تحلیل ها، تعداد 144 شرکت طی سال های 1395 تا 1401 طبق روش غربالگری از جامعه آماری شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران گزینش شدند. داده های بررسی شده بر مبنای مشاهده های شرکت-سال هستند که با تمرکز بر داده های پس رویدادی، از مدل های رگرسیونی در تحلیل ها استفاده شده است. شواهد نشان دادند هزینه نمایندگی ناشی از تضاد منافع بین مدیران و مالکان سبب می شود سهامداران بازده مورد انتظار بالاتری مطالبه کنند؛ با این حال، تلاش شرکت ها در افشای اطلاعات مربوط به عناصر محتوا چارچوب گزارشگری یکپارچه سبب تعدیل بازده مورد انتظار سهامداران هنگام بروز تضاد نمایندگی می شود و از این رو، بازده مورد انتظار سهامداران کاهش می یابد. این یافته ها سازگار با مبانی استدلالی نظریه علامت دهی است که طبق آن گرچه افزایش تضادهای نمایندگی علامتی هشداردهنده برای شرکت ها مبنی بر مطالبه بازده بالاتر از سوی سهامداران است، تمرکز شرکت ها بر بهبود جنبه های افشای اطلاعات براساس عناصر محتوا در چارچوب گزارشگری یکپارچه به عنوان علامتی مثبت از سوی سهامداران تلقی می شود که می تواند انتظارات بازدهی آنها را تعدیل کند.    

در این مطالعه پیامدهای ارزشی همگرایی گزارشگری مالی با چارچوب گزارشگری یکپارچه در بازار سرمایه ایران با تمرکز بر هزینه نمایندگی و هزینه سرمایه مورد کنکاش قرار گرفته است. جهت سنجش سطح همگرایی گزارشگری مالی به گزارشگری یکپارچه از چک لیست طراحی شده طبق چارچوب بین المللی گزارشگری یکپارچه بهره گرفته شده است. در سنجش هزینه نمایندگی از معیار کارآیی بر حسب نسبت هزینه های عملیاتی به درآمدهای عملیاتی استفاده شده است. هزینه سرمایه حقوق صاحبان سهام بر اساس نرخ بازده مورد انتظار مبتنی بر الگوی قیمت گذاری دارایی های سرمایه ای ارزیابی گردیده است. در این مطالعه از اطلاعات 144 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1395 تا 1399 استفاده شده است. برای آزمون فرضیه های پژوهش از مدل های رگرسیونی چندمتغیره استفاده شد. یافته ها نشان دادند افزایش سطح همگرایی گزارش های مالی با چارچوب گزارشگری یکپارچه سبب کاهش هزینه نمایندگی و کاهش هزینه سرمایه شده است. یافته ها حاکی از آن است که تمرکز بر مزایای شفافیت و کامل بودن افشای اطلاعات در گزارشگری یکپارچه سبب شده تضادهای نمایندگی تضعیف و هزینه های نمایندگی کاهش یابد. ضمن این که گزارشگری یکپارچه به دلیل اتخاذ مدل کسب وکار پایدار به دلیل تفکر یکپارچه و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی ناشی از شفافیت بیشتر جهت پیش بینی آگاهانه تر سبب کاهش هزینه سرمایه تحمیل شده بر شرکت ها در حوزه تأمین مالی از طریق حقوق مالکانه شده است.