علی اکبر مرادیان

محله به عنوان یک نهاد اجتماعی خرد، نیازمند توجه ویژه در طراحی و سیاست گذاری شهری است.​ این مقاله رابطه میان طرح کالبدی و حس تعلق به مکان در محلات قدیم ایران را مطالعه می کند و بر ویژگی های شناختی و عاطفی ساکنان تمرکز دارد؛ زیرا انسان برای شکل دادن به هویت روزمره اش نیازمند پیوند عاطفی با مکان زیستی خویش است و تعلق به مکان یکی از کلیدی ترین ابعاد این پیوند است که باید در سیاست های نوین شهرسازی لحاظ شود. در این پژوهش ابتدا چارچوب مفهومی محلات قدیم و مؤلفه های مؤثر بر تعلق مکانی بازتعریف شده است. سپس با استفاده از روش ترکیبیِ همبستگی و مطالعه موردی محلات قدیم همدان، داده های میدانی از طریق پرسش نامه خوداتکا و شواهد کالبدی-فضایی گردآوری و تحلیل شدند. تحلیل ها نشان می دهند که طرح کالبدی، از جمله ساختار معابر، آرایش فضایی محلات، کیفیت فضاهای عمومی و ویژگی های اقلیمی-مادی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری و تقویت حس تعلق دارد. نتیجه گیری مقاله بر این اساس است که طراحی آگاهانه فضای کالبدی محله می تواند هم زمان نیازهای اجتماعی و فردی ساکنان را برآورده سازد و تأثیرات مادی و معنوی محیط بر انسان را تقویت کند. یافته ها راهنمایی برای برنامه ریزان شهری و طراحان در جهت تدوین مداخلات حفاظتی و بازسازیِ حساس به هویت محلی فراهم می آورد و پیشنهاد می کند توجه ویژه ای به حفظ سازه ها و الگوهای فضایی هویت ساز و نیز مشارکت اجتماعی در فرآیند طرح ریزی صورت گیرد.

لفظه "السبیل" تحتمل فی کثیر من النصوص القرآنیه من الدلالات أکثر مما حدّه اللغویون فی کتب القوامیس والمعاجم. وتکشف الدراسات التی تمّت فی کتب وجوه القرآن و الوجوه والنظائر ، أنّ مدلولها یختلف فی الآیات المختلفه حسب السیاق والقرینه فلا یجوز أن نفترض لجمیعها مدلولا واحداً، غیر أنّ کثیرا ممّا ذهب إلیه أئمه هذا الفن وسجّلوه فی کتبهم محلّ النقد والنقاش، ولا یتناسب مع ما روی عن أئمه أهل البیت (b) والمفسّرین. حاولت هذه المقاله أن تدرس تعدد الوجوه الدلالیه لهذه اللفظه فی القرآن الکریم على ضوء نظریه الدلالات المرکزیه والهامشیه بأسلوب وصفی تحلیلی مستعینه بأحادیث المعصومین وآراء المفسّرین من جهه وأن تقارنها بما ورد فی کتب وجوه القرآن الکریم و الوجوه والنظائر من جهه أخرى، ومما توصلت إلیها هذه المقاله أنّ هذه الدلالات متشابهه فی قسم یسیر منها ومختلفه فی معظمها لم یفطن إلى الکشف عن دلالاتها مؤلّفو هذه الکتب.

جمال الدین الأسدآبادی (1838 - 1897 م) هو أحد أکبر المصلحین فی التّاریخ الإسلامی المعاصر. له آراء و اقتراحات قیّمة فی مجال النّهوض بالعالم الإسلامی و توحید صفوف المسلمین. و هو من روّاد مکافحی الاستبداد و الاستعمار. بذل هذا المفکر المصلح جهوداً حثیثة لتجدید الفهم الدینی فهماً یلائم مقتضیات العصر الرّاهن. کما أنّه دعا إلی نبذ بعض التفسیرات الخاطئة لبعض المفاهیم الدّینیّة مثل القضاء و القدر، و حاول تعریفها تعریفاً یتلاءم و العقل و العلوم الحدیثة لبثّ النّشاط و الأمل و الحرکة فی قلوب المؤمنین. و قد تأثّر کثیرٌ من الکتّاب و الشّعراء بآرائه هذه، و منهم الشّاعر العراقی الکبیر محمّد مهدی الجواهری (1899 - 1997 م). إذا تأمّلنا فی دواوینه و تقصّیناها رأینا أنّ رؤاه و طموحاته تشبه آراء الأسدآبادی فی المجالات المذکورة. الأمر الذی نحاول تسلیط الضوء علیه فی هذا المقال.