عرفانه محمدزاده حقیقی

حکومت امام علی(ع) از مهم ترین نمونه های حکومت دینی در تاریخ اسلام است که دستاوردهای فراوان داشت و با آسیب هایی نیز مواجه بود که مانع تحقق اهداف والای حضرت می شد. پژوهش حاضر با تکیه بر منابع تاریخی و به ویژه آموزه های نهج البلاغه و بررسی رفتار مردم و خواص جامعه، به شناسایی مهم ترین آسیب های رفتاری مردم در حکومت امام علی(ع) می پردازد تا تأثیر این آسیب ها را بر کارآمدی و پایداری حکومت مورد بررسی قرار دهد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که عواملی مانند تفرقه، عدم پیروی از امام معصوم، جهل و بی بصیرتی، ترک جهاد و دفاع، فاصله گرفتن از ارزش های دینی، دنیاطلبی، ترک امر به معروف و نهی از منکر، هم پیمانی با ستمگران، نفاق و دورویی، از مهم ترین آسیب های رفتاری مردم آن زمان بوده که موجب ایجاد بحران های اجتماعی و سیاسی در حکومت علوی شده بود. شناسایی این آسیب ها می تواند راهنمایی برای حکومت های دینی معاصر و الگویی مفید برای بهبود کارآمدی آنها در عصر حاضر باشد.

یکی از دغدغه های حکمای اسلامی این است که چگونه برخی افراد به وسیله رؤیای صادقه، الهام و وحی از حقایقی باخبر می شوند که مربوط به آینده است. در این جستار کوشیده ایم از منظر سهروردی و صدرالدین شیرازی با توجه به جایگاهی که در عرفان اسلامی دارند، به این پرسش پاسخ دهیم. سالک پس از طی مراحل سیر و سلوک و تحمل ریاضات، توانایی اتصال به ساحتی غیبی که حقایق در آن ثبت شده را پیدا می کند و در پرتو این اتصال می تواند از اموری که مربوط به آینده است و حقایقی که در دسترس افراد عادی قرار نمی گیرد آگاه شود. این ساحت غیبی همان عالم مثال است و فرد در حالت خواب یا بیداری می تواند به وسیله قوه خیال به این عالم متصل شود و حقایق بر او مکشوف گردد. رؤیای صادقه با سلوک نفس در عالم مثال رخ می دهد و جزئیاتی که انبیا و اولیا هنگام وحی از غیب دریافت می کنند همگی مربوط به عالم مثال است. لذا در این مقاله کوشیده ایم این امور را بر پایه عالم مثال تبیین کنیم.