فرانک بهمنی

نظام های علمی بر پایه نظریه ها شکل می گیرند. مفاهیم در زمره مهم ترین عناصر نظریه هایند؛ زیرا تبیین و صورت بندی نظریه بر شماری مفاهیم اساسی استوار است. نظریه ها میراث های علمی بزرگ و حاصل کوشش انسانی اند. از این رو نیازمند بررسی و نقد هستند تا اصلاح و ترمیم شوند. پژوهش حاضر به خوانش انتقادی 4 عنصر مفهومی «سنه الله»، «تغییر»، «دین»، و «فطرت» در نظریه سنت های تاریخی در قرآن شهید صدر می پردازد که در زمره مهم ترین عناصر مفهومی در نظریه اویند. روش مقاله توصیفی-تحلیلی است. پژوهش از نظر نوع و هدف بنیادیست. داده هاى تحقیق از طریق بررسى اسنادى جمع آوری و تحلیل شده اند. قرآن کریم و کتاب مدرسه القرآنیه شهید صدر به عنوان جامعه تحقیق و سایر منابع ناظر به اهداف پژوهش، به عنوان منابع تبیینی و تکمیلی پژوهش استفاده شده است. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که مفهوم شناسی شهید صدر منسجم نیست و مفاهیم تبیینی بسنده نیافته اند. تبیین مفهوم «سنهالله» و مفهوم «تغییر» نیازمند ترمیم و تکمیل و تبیین مفهوم «دین» نیز با همه اهمیت و گستردگی از صورت بندی و تنظیم و تنسیقی شایسته برخوردار نیست. این امر تدوین گران مطالب او را نیز دچار مشکل کرده است. چنان که نظریه پرداز دیدگاه های دیگران درباره مفهوم «فطرت» را که مورد تأیید برخی روایات نیز است مطرح نکرده و علّت کنار گذاشتن آن ها را بیان نمی کند.

استجابت دعا از دیرباز در فلسفه و الهیات مطرح بوده است و پرسش اصلی آن چگونگی تحقق و امکان برآورده شدن دعا از منظر هستی شناسی است. ضرورت انجام این تحقیق ازآن روست که فلسفه صدرایی به منزله یکی از جریان های فلسفی عمیق و با رویکرد کاملاً وجودشناسانه می تواند با نگرشی بدیع و نظام یافته به فهم این پدیده معنوی و شرایط تحقق آن کمک کند. روش پژوهش استنتاجی و تحلیلی است و سیر تحقیق، به منظور تبیین رابطه میان هستی انسان، دعا و تحقق خواسته ها، بر تحلیل چهار مبنای اصلی فلسفه ملاصدرا، اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری و حرکت جوهری اشتدادی نفس متمرکز است. یافته ها نشان می دهد که دعا فرایندی وجودی و متشکک دارد که استجابت آن وابسته به شدت وجودی نفوس، خلوص نیت و سنخیت علت و معلول است. همچنین، حرکت جوهری نفس انسان زمینه ساز تغییرات وجودی و نزدیکی به ذات الهی و به تبع آن، استجابت دعاست. درنتیجه، می توان گفت دعا به مثابه فرایندی وجودی باید در چهارچوب نظام علّی و مراتب وجودی بررسی شود و استجابت دعا نه صرفاً به اراده الهی، بلکه به تناسب وجودی دعاکننده با خواسته وابسته است. لذا، بر ارتباط تنگاتنگ میان دعا و حرکت تکاملی انسان تأکید می شود.

زمینه و هدف: التقاط دینی مسئله ای فرهنگى و نوعی بى انضباطى و آش فتگى معرفتى است که به دلیل مخالفت با آموزه های اصیل دینی، کیان معرفت اسلامى و در پی آن تمدن نوین انقلاب را به مخاطره انداخته است. بیانات آیت الله خامنه ای(ره)، به عنوان رهبر جمهوری اسلامی و دانشمندی مسئول و آگاه به مبانى معرفتى اسلام، منبعی معرفتی برای تشخیص حق از باطل است. بدین جهت پژوهش حاضر با هدف ارائه طریق صحیح مقابله با التقاط گران، به شناخت التقاط و راهبردهای مقابله ای در اندیشه آیت الله خامنه ای(ره) پرداخته است. روش پژوهش: تحلیل مضمون است. سخنان مقام معظم رهبری به عنوان جامعه تحقیق، و سایر منابع ناظر به اهداف پژوهش به عنوان منابع تبیینی و تکمیلی استفاده شده اند. یافته ها: از ۲۷ مضمون پایه، ده مضمون سازمان دهنده به دست آمد، با ادغام مؤلفه ها درنهایت چهار مقوله کلان «ویژگی های التقاط»، «آثار التقاط»، «راهکارهای آفندی مصونیت از التقاط» و «راهکارهای پدافندی صیانت از التقاط» به دست آمد؛ سپس ذیل هریک از مقولات اصلی مجموعه ای از مفاهیم مرتبط سامان دهی شد. نتایج: از منظر مقام معظم رهبری التقاط دارای شش ویژگی اصلی است: «هدفمندی غیراسلامی»، «ایجاد انحراف در دین»، «ترکیب غیرعلمی نظرات»، «تفسیربه رأی»، «استنباط های مبتنی بر سلیقه» و «خروج از مبانی فقاهتی در نظریه پردازی». مهم ترین پیامد التقاط «خارج شدن از اصول دینی» است و مصونیت از آن نیز با دو روش آفندی و پدافندی میسر است.