تدوین و ارزیابی مداخله مبتنی بر نظریه دلبستگی و ذهنی سازی برای ارتقای رابطه معلم-دانش آموز در مقطع متوسطه اول با رویکرد نقشه نگاری مداخله (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
زمینه: کیفیت رابطه معلم-دانش آموز نقش مهمی در پیشرفت تحصیلی و بهزیستی روانی دانش آموزان دارد. اما اغلب مداخلات مبتنی بر نظریه های دلبستگی و ذهنی سازی بر بهبود این روابط در دوران کودکی متمرکز بوده و دوره حساس نوجوانی کمتر بررسی شده است. بعلاوه، بیشتر این مداخلات در فرهنگ های فردگرای غربی توسعه یافته اند و تعمیم آن ها به فرهنگ های جمع گرا مانند ایران، نیازمند پژوهش بومی است. هدف: این پژوهش با هدف تدوین و ارزیابی اثربخشی یک برنامه مداخله ای هشت جلسه ای، مبتنی بر نظریه دلبستگی و ذهنی سازی و با استفاده از رویکرد نقشه نگاری مداخله، به منظور ارتقای کیفیت رابطه معلم-دانش آموز در مقطع متوسطه اول انجام شد. روش: روش این پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه گواه با پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی معلمان و دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر یزد در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. از این جامعه، 5 مدرسه و از هر مدرسه، ۳۲ معلم به روش نمونه گیری در دسترس و از میان دانش آموزان هر معلم، ۸ نفر روش تصادفی انتخاب شدند. معلمان به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. گروه آزمایش در برنامه مداخله ۸ جلسه ای شرکت کردند که براساس رویکرد نقشه نگاری مداخله و با محوریت بهبود ارتباطات معلم-دانش آموز تدوین شده بود. ابزارهای پژوهش شامل نسخه اصلاح شده پرسشنامه رابطه معلم-دانش آموز (جعفرپور و همکاران، 1403) و پرسشنامه ذهنی سازی (دیمیتریویچ و همکاران، 2018) برای معلمان و پرسشنامه ادراک از حمایت معلم (بنزن و همکاران، ۲۰۱۷) و مقیاس احساس تعلق به مدرسه (براون و ایوانز، ۲۰۰۲) برای دانش آموزان بود. داده ها به کمک روش تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر توسط نرم افزار SPSS25 تحلیل شدند. یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد این مداخله تأثیر معناداری بر بهبود کیفیت رابطه معلم-دانش آموز (01/0 >p) داشت. همچنین، دانش آموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه، افزایش معناداری در ادراک حمایت معلم (01/0 >p) و احساس تعلق به مدرسه (01/0 >p) نشان دادند و معلمان، نمره بالاتری در مهارت های ذهنی سازی (01/0 >p) کسب کردند. نتیجه گیری: با توجه به اثربخشی مداخله مبتنی بر نظریه های دلبستگی و ذهنی سازی در بهبود روابط معلم–دانش آموز در مقطع متوسطه اول، پیشنهاد می شود که از این رویکرد در محیط های آموزشی برای تقویت کیفیت ارتباطات و ایجاد محیط یادگیری حمایتی استفاده شود.Developing and evaluating an attachment- and mentalization-based intervention to improve student-teacher relationships in junior high school using the intervention mapping
Background: Positive student-teacher relationships are fundamental for students’ academic development and psychological well-being. However, most attachment- and mentalization-based interventions have primarily focused on early childhood, with limited attention to the critical period of adolescence. Moreover, these interventions have been predominantly developed in individualistic Western contexts, raising concerns about their applicability to collectivist cultures such as Iran.
Aims: This study aimed to develop and evaluate the effectiveness of an eight-session intervention program based on attachment theory and mentalization, developed using the Intervention Mapping framework, to enhance the quality of student-teacher relationships in junior high schools.
Methods: A quasi-experimental pretest-posttest design with a control group and a one-month follow-up was employed. The study population included all junior high school teachers and students in Yazd during the 2024-2025 academic year. Five schools were selected from this population, and within these schools, 32 teachers were chosen using convenience sampling. Subsequently, eight students were randomly selected from the list of all students taught by each teacher. Teachers were then randomly assigned to experimental and control groups. The experimental group participated in an eight-session, theory-based intervention program targeting improved student-teacher relationships, designed using the Intervention Mapping approach. Data were collected using the Adapted Student-Teacher Relationship Scale (Jafarpoor et al., 2025) and the Mentalization Scale (Dimitrijevic et al., 2018) for teachers, as well as the Perception of Teacher's Support Questionnaire (Benzon et al., 2017) and the School Belongingness Scale (Brown & Evans, 2002) for students. Data analysis was conducted using repeated-measures ANOVA in SPSS 25.
Results: The intervention significantly improved the quality of student-teacher relationships
(p< 0.01). Students in the experimental group reported a significant increase in perceived teacher support (p< 0.01) and sense of school belonging (p< 0.01) compared to the control group. Teachers also reported significant improvements in mentalization skills (p< 0.01).
Conclusion: Given the demonstrated effectiveness of the attachment and mentalization-based intervention for enhancing student-teacher relationships in junior high schools, its implementation in educational settings is recommended to improve relational quality and foster more supportive learning environments.
تبلیغات
