نقش امیرنظام گروسی در اندیشه ترقی و حکومت قانون دوره ناصرالدین شاه (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در نیمه دوم حکومت ناصرالدین شاه به ویژه در دوره وزارت حسین خان سپهسالار اقدامات چمشگیری برای اصلاح امور سیاسی و اقتصادی کشور صورت گرفت. برخی از پژوهشگران تاریخ معاصر ایران آن را عصر ترقی و قانون خواهی معرفی کرده اند. هدف از این مقاله بررسی نقش و جایگاه یکی از مهمترین کارگزاران سیاسی این دوره یعنی حسنعلی خان امیرنظام گروسی در پیشبرد قانون گذاری و تجدد است. در این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی و با بهره گیری از مکتوبات خود امیرنظام و منابع تاریخی کوشش شده تا نقش او در برنامه های اصلاحی و اقدامات صورت گرفته این دوره برای ترقی و بهبود وضعیت سیاسی- اقصادی ایران مورد بررسی قرار گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که امیرنظام گروسی جزو معدود کارگزاران عملگرا و موفق دوره قاجار بود که با درک بسیط و عام از تجددخواهی، تا حد زیادی زمینه رشد تفکر ترقی خواهانه را فراهم آورد و فرصت کار و اندیشه ورزی برای برخی از شخصیت های نظریه پرداز و منتقد حکومتی مانند یوسف خان مستشارالدوله و میرزا ملکم خان ناظم الدوله ایجاد کرد. او ضمن حفظ موازین سنتی و پاسداشت فرهنگ ایرانی به ستایش از دست آوردهای نوین تمدنی غرب پرداخت و در این راستا اقدامات مهمی در نوشتن قانون نامه حکومتی، راه اندازی مؤسسات تمدنی نوین مانند تلگراف، راه آهن و ضرابخانه انجام داد. از این لحاظ می توان وی را با کارگزاران اصلاح طلب آن دوره مانند میرزا علی خان امین الدوله و میرزاحسین خان سپهسالار ارزیابی و مقایسه کرد.The Role of Amir Nezam Garrusi in the Thought of Progress and the Rule of Law during the Reign of Naser al-Din Shah
During the second half of Naser al-Din Shah’s reign—particularly under the premiership of Hossein Khan Sepahsalar—remarkable efforts were made to reform Iran’s political and economic structures. Many scholars of Contemporary Iranian history have described this era as a period of progress and constitutionalism. The present study examines the role and position of one of the most influential political figures of that time, Hassan Ali Khan Amir Nezam Garrusi, in advancing legislation and modernization. Using a descriptive–analytical approach and relying on Amir Nezam’s own writings alongside historical sources, this paper explores his contributions to reform programs and initiatives aimed at improving Iran’s political and economic conditions. The findings reveal that Amir Nezam Garrusi was among the few pragmatic and successful Qajar officials who, through a broad understanding of modernization, helped cultivate progressive thought and provided opportunities for reform-minded thinkers such as Yousef Khan Mostashar al-Dowleh and Mirza Malkom Khan Nazem al-Dowleh. While maintaining traditional and Iranian cultural values, Amir Nezam expressed admiration for Western civilizational achievements and took significant steps in drafting governmental legal codes and establishing modern institutions such as the telegraph, railway, and mint. In this regard, he can be compared with other reformist statesmen of the period, including Mirza Ali Khan Amin al-Dowleh and Mirza Hossein Khan Sepahsalar.
تبلیغات
