نقشبندیه خالدیه در گروس: دامنه فعالیت ها، مراکز و کارکرد مذهبی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
طریقت نقشبندیه یکی از مهم ترین جریان های تصوف در جهان اسلام است که در کردستان بیش از همه با نام مولانا خالد شهرزوری (1193‒1242) شناخته می شود. کوشش های او سبب شد شاخه خالدیه در سرزمین های عثمانی و به ویژه کردستانِ سده سیزدهم گسترش یابد و در پی آن، این طریقت به یکی از جریان های مؤثر مذهبی و اجتماعی در منطقه تبدیل شود. با توجه به جایگاه ویژه گروس و بافت مذهبی آن، بررسی بازتاب های نقشبندیه در این ناحیه می تواند تصویری روشن از کارکردهای اجتماعی و اعتقادی این طریقت به دست دهد. این پژوهش با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، برخی داده های میدانی و روش توصیفی تحلیلی، به مطالعه نقش رهبران و پیروان برجسته نقشبندیه در ناحیه گروس می پردازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که خاندان سادات نقشبندی امروله با تأسیس خانقاه مدرسه و جذب عالمان و طالبان علوم دینی، در حفظ و تحکیم باورهای اهل سنت در روستاهای سنی نشین منطقه نقشی محوری داشتند. همچنین برخی شخصیت های وابسته، از جمله سید محمد الیاسی مشهور به اشرف الحکما، با ترکیب فعالیت های پزشکی و پیوندهای طریقتی، نفوذ اجتماعی این جریان را گسترش دادند. در دوره های متأخر نیز تبلیغات و فعالیت های چهره هایی هم چون خلیفه عباس رضایی، استمرار همان کارکردها را نشان می دهد. به طور کلی، یافته های پژوهش آشکار می سازد که طریقت نقشبندیه در منطقه گروس، فراتر از یک طریقت عرفانی، کارکردی اجتماعی مذهبی ایفا کرده و در بازتولید هویت سنی و دفاع از باورهای اهل سنت در این ناحیه نقش تعیین کننده داشته است.The Naqshbandiyya-Khālidiyya Order in Garrus: Scope of Activities, Centers, and Religious Functions
The Naqshbandiyya order is one of the most influential Sufi traditions in the Islamic world and is best known in Kurdistan through the legacy of Mawlānā Khālid Shahrzūrī (1193–1242 AH). His efforts led to the spread of the Khālidiyya branch across Ottoman territories, particularly in 19th-century Kurdistan, transforming it into an influential religious and social movement. Given the distinctive religious composition of the Garrus region, examining the presence and influence of the Naqshbandiyya there provides valuable insight into the order’s social and spiritual functions. Using library sources, select field data, and a descriptive–analytical method, this study explores the activities of key Naqshbandi leaders and followers in Garrus. Findings show that the Naqshbandi Sadat family of Amrulah played a central role in preserving and strengthening Sunni beliefs in the region’s Sunni-inhabited villages through the establishment of khānaqāh-madrasas and by attracting scholars and students of religious sciences. Additionally, figures such as Seyyed Mohammad Elyasi—known as Ashraf al-Hokamā—expanded the order’s social influence by combining medical practice with Sufi affiliations. In later periods, continued missionary and religious activities by individuals like Khalifeh Abbas Rezaei reflected the ongoing vitality of the order’s functions. Overall, the research demonstrates that the Naqshbandiyya order in Garrus functioned beyond a purely mystical framework, serving as a socio-religious institution that played a decisive role in sustaining Sunni identity and safeguarding Sunni beliefs in the region.
تبلیغات
