تحلیل پژوهش های پایداری در حسابداری با رویکرد مدل سازی موضوعی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هدف: با تشدید بحران های جهانی اقلیمی و اجتماعی، کسب وکارها برای پاسخ گویی در قبال عملکرد، تحت فشار فزاینده ای قرار گرفته اند. در این گذار پارادایمی، حسابداری به عنوان زبان کسب وکار، در سنجش، مدیریت و گزارش عملکرد پایداری نقشی محوری ایفا می کند. با این حال، رشد نمایی و ماهیت میان رشته ای پژوهش ها در حوزه پایداری، چشم انداز فکری گسترده و پراکنده ای ایجاد کرده که تشخیص و دسته بندی از طریق مرورهای روایی دشوار است. پژوهش حاضر با به کارگیری مدل سازی موضوعی تخصیص پنهان دیریکله، به دنبال ترسیم اولین نقشه جامع و ساختارمند از معماری فکری حوزه با هدف شناسایی، ردیابی مسیر تکاملی و آشکارسازی روابط مفهومی پنهان میان خوشه های موضوعی غالب است تا ضمن شناسایی دقیق شکاف های دانشی، برنامه پژوهشی منسجمی را برای تحقیقات آتی فراهم آورد و به سیاست گذاران و متخصصان در جهت دهی به اقدام های مؤثر یاری رساند. روش: پژوهش بر پایه رویکرد کمی و محاسباتی استوار است که ترکیبی از تحلیل کتاب سنجی و مدل سازی موضوعی پیشرفته را به کار می گیرد. مجموعه داده ها از طریق جست وجوی نظام مند در پایگاه داده اسکوپوس، با استفاده از کلیدواژه های جامع مرتبط با حوزه های حسابداری و پایداری و پوشش زمانی از اکتبر ۱۹۶۹ تا می ۲۰۲۵، گردآوری شد که در ابتدا به شناسایی ۹۸۶۳ سند انجامید. برای افزایش دقت تحلیل، فرایند پیش پردازش چندمرحله ای روی چکیده مقاله ها اعمال شد که شامل واحدبندی، حذف علائم نگارشی، تبدیل به حروف کوچک و رویکرد دولایه برای حذف کلمه های توقف (فهرست استاندارد زبان انگلیسی و فهرست سفارشی از واژگان عمومی دانشگاهی) بود. پس از پاک سازی، مجموعه داده نهایی، شامل ۸۹۱۳ مقاله، برای مدل سازی با الگوریتم تخصیص پنهان دیریکله (LDA) آماده شد. تعداد بهینه موضوعات (۱۲ = k)، بر اساس بالاترین امتیاز انسجام موضوعی (معیار C_v) انتخاب شد. تمامی مراحل با استفاده از زبان برنامه نویسی پایتون و کتابخانه های تخصصی Gensim و NLTK پیاده سازی شدند. یافته ها: تحلیل کتاب سنجی رشد چشمگیری را در تولیدات علمی با بالاترین حجم انتشار در سال های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نشان داد که بر علاقه فزاینده دانشگاهی تأکید می کند. اوج استنادها در سال ۲۰۰۹، بازتابی از بحران مالی جهانی و ظهور حسابداری کربن بود؛ در حالی که سال ۲۰۲۱ تحت تأثیر همه گیری کووید ۱۹ و تلاش های شتاب گرفته به سوی اقتصاد کم کربن قرار گرفت. مدل سازی موضوعی LDA دوازده خوشه موضوعی متمایز شناسایی کرد که هر یک نمایانگر کانون پژوهشی خاص در تقاطع حسابداری و پایداری است. خوشه ها به ترتیب نام گذاری شدند: ۱. ارزیابی چرخه عمر و اثرهای زیست محیطی تولید؛ ۲. چارچوب های پایداری و ابعاد اجتماعی؛ ۳. زنجیره تأمین سبز و مدیریت منابع زیست محیطی؛ ۴. چالش های پایداری در اقتصادهای نوظهور؛ ۵. ESG و عملکرد مالی شرکت ها؛ ۶. حاکمیت شرکتی و ترکیب هیئت مدیره؛ ۷. اطمینان بخشی و پایداری در مؤسسه های مالی؛ ۸. انتشار کربن و کاهش تغییرات اقلیمی؛ ۹. رویه های گزارشگری مسئولیت اجتماعی شرکت ها (CSR)؛ ۱۰. گزارشگری پایداری و استانداردهای افشای ESG؛ ۱۱. سیاست های سبز و پایداری در بخش عمومی؛ ۱۲. پایداری در آموزش کسب وکار و گردشگری. پس از نام گذاری، موضوعات در چهار گروه اصلی دسته بندی شدند: مبانی مفهومی و پارادایمیک؛ ابعاد زیست محیطی و پاسخ به بحران اقلیمی؛ گزارشگری شرکتی، شفافیت و عملکرد ESG؛ سازوکارهای حاکمیتی، نظارتی و نوآوری های سیاستی. نتیجه گیری: تحلیل LDA چشم انداز فکری پیچیده و پویایی را آشکار می سازد که شامل دوازده خوشه موضوعی متمایز است و ضرورت ادغام ملاحظات زیست محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) در هسته اصلی کسب وکار و رویه های گزارشگری روایت می کند و نویدبخش بازتعریف مفاهیم بنیادین ارزش، پاسخ گویی و پایداری بلندمدت است؛ در حالی که چالش های بزرگی را برای رویه های حرفه ای موجود و چارچوب های نظارتی ایجاد می کند. شتاب کنونی پژوهش، به ویژه در مضامینی مانند ESG و عملکرد مالی شرکت (موضوع ۵) و گزارشگری پایداری و افشای ESG (موضوع ۱۰)، نشان دهنده تمرکز دوگانه بر درک پیامدهای مالی پایداری و مدیریت فرایندهای گزارشگری به ذی نفعان خارجی است. مضامینی مانند انتشار کربن و کاهش تغییرات اقلیمی (موضوع ۸) و ارزیابی چرخه عمر (موضوع ۱)، بازتاب دهنده کمّی سازی تأثیرهای زیست محیطی خاص هستند که برای حسابداری قابل اتکا ضروری است. گسترش دامنه حوزه، فراتر از مرزهای سنتی شرکت ها در بررسی مبانی نظری، زنجیره های تأمین پایدار، اقتصادهای نوظهور، نقش بخش عمومی و تعبیه پایداری در آموزش حرفه ای آینده مشهود است. به طور کلی، ادبیات مسیر تکاملی از مفهوم پردازی های گسترده پایداری به سمت پژوهش هایی تخصصی تر، کاربردی تر و متمرکز بر سازوکارها نشان می دهد که به شدت تحت تأثیر نهادهای نظارتی قرار دارد.A Topic Modeling Approach to Analyzing Sustainability Research in Accounting
Objective The rapid growth and complexity of research at the intersection of accounting and sustainability necessitate a structured approach to synthesizing existing knowledge. Traditional literature reviews, while valuable, are limited in comprehensively mapping this multidisciplinary field and capturing its evolving thematic structures. This study employs Latent Dirichlet Allocation (LDA) topic modeling to systematically map the intellectual landscape of research at the intersection of accounting and sustainability. It identifies dominant and emerging themes, traces their interconnections and temporal dynamics, and highlights key research clusters and knowledge gaps. The findings provide evidence-based guidance for researchers, propose avenues for future inquiry, and contribute to shaping a more coherent research agenda, while offering practical insights for professionals, managers, and policymakers. Methods This research employs a quantitative, computational approach that integrates bibliometric analysis with advanced topic modeling. Data were collected through a systematic search of the Scopus database using comprehensive accounting- and sustainability-related keywords, covering the period from October 1969 to May 2025. The initial search retrieved 9,863 documents. To ensure analytical precision, a multi-stage preprocessing pipeline was applied to abstracts, including tokenization, punctuation removal, lowercasing, and a two-tiered stop-word removal procedure (combining a standard English list with a custom list of common academic terms). After cleaning, the final dataset comprised 8,913 articles, which were modeled using the LDA algorithm. The optimal number of topics (k = 12) was determined based on the highest coherence score (C_v metric). All analyses were conducted in Python using the Gensim and NLTK libraries. Results Bibliometric analysis indicates sustained growth in scholarly output, with publication volumes peaking in 2023 and 2024, reflecting heightened academic engagement. Citation peaks in 2009 coincided with the global financial crisis and the emergence of carbon accounting, while 2021 was shaped by the COVID-19 pandemic and accelerated transitions toward a low-carbon economy. LDA topic modeling reveals a rich and interconnected landscape of research, integrating environmental, social, governance, and reporting dimensions. Studies on life cycle assessment and environmental impacts of production connect closely with carbon emissions and climate change mitigation, reflecting efforts to quantify and address the environmental footprint of business operations. Sustainability frameworks and social dimensions intertwine with corporate social responsibility (CSR) reporting practices and sustainability reporting and ESG disclosure standards, highlighting the interplay between normative principles and corporate disclosure mechanisms. Meanwhile, research on green supply chains and sustainability challenges in emerging economies underscores sectoral and geographic variations in implementing sustainability practices, bridging operational and contextual insights. Corporate-level investigations, including ESG and corporate financial performance, corporate governance and board composition, and assurance and sustainability in financial institutions, reveal how governance structures and performance metrics intersect with sustainability objectives. At the policy and public sector level, studies on green policies and public sector sustainability illustrate regulatory and institutional influences on sustainable practices. Finally, research on sustainability in business education and tourism signals a growing attention to shaping future professionals’ competencies and extending sustainability considerations beyond traditional corporate contexts. Together, these interconnected themes reveal an evolving field in which conceptual foundations, environmental imperatives, corporate reporting mechanisms, governance structures, and educational initiatives collectively define the trajectory of accounting and sustainability research. Conclusion The analysis demonstrates a complex, dynamic, and integrated intellectual landscape, emphasizing the necessity of embedding Environmental, Social, and Governance (ESG) considerations into core business practices. This integration redefines concepts of value, accountability, and long-term viability, while presenting challenges for professional practice and regulatory frameworks. Current research momentum—particularly in ESG and corporate financial performance and sustainability reporting, and ESG disclosure standards—reflects a strong focus on the financial and communicative dimensions of sustainability. Environmental themes, including carbon emissions and life cycle assessment, highlight continued engagement with quantifying impacts, supporting reliable accounting and decision-making. The field’s scope extends beyond corporate boundaries to include sustainable supply chains, emerging economies, public sector sustainability, and the integration of sustainability into business education. Overall, research shows a progression from broad conceptual frameworks toward more granular, sector-specific, and assurance-focused studies, increasingly shaped by regulatory influence, with all themes functioning as an interconnected whole that advances understanding and practice in accounting and sustainability.
تبلیغات
