مطالعات فرهنگ - ارتباطات (نامه پژوهش فرهنگی سابق)

این پژوهش با هدف بررسی سازوکار اثرگذاری گروه های مرجع بر جوانان ایرانی در شبکه اجتماعی اینستاگرام انجام شده است. با استفاده از مصاحبه های عمیق با 30 نفر از جوانان ایرانی، مفهوم «جایگزین سازی» به عنوان مکانیسم اصلی تأثیرگذاری گروه های مرجع در اینستاگرام ایرانی معرفی شده است. در این فرآیند، کاربران، گروه ها یا شخصیت های مرجع را به عنوان جایگزینی در زندگی خود قرار می دهند و رفتارهایشان را با آن ها منطبق می کنند. یافته ها نشان می دهد که این جایگزین سازی، یکپارچگی هویتی کاربران را تضعیف کرده و آن ها را به سمت تبعیت گزینشی از گروه های مرجع متنوع سوق می دهد. همچنین، برخلاف نظریه های موجود که تأیید اجتماعی هم گروهی ها را عامل اصلی تبعیت از هنجارهای گروهی می دانند، در اینستاگرام ایرانی تأیید اجتماعی فرد مرجع اصلی ترین عامل تبعیت است. این تحقیق تأثیر عمیق گروه های مرجع اینستاگرامی بر تغییرات اجتماعی در جامعه ایران را برجسته کرده و به نقش آن ها در تحولات سیاسی اشاره دارد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که رسانه های اجتماعی، به ویژه اینستاگرام، از طریق فرآیند جایگزین سازی، نقش مهمی در شکل دهی به هنجارها و ایده آل های اجتماعی و سیاسی در جامعه ایران ایفا می کنند.

امروزه به واسطه جهانی شدن، یکی از مهم ترین تحولات دوران مدرن، شاهد ورود و نفوذ انواع فناوری های ارتباطی و رسانه ها در جوامع سنتی عشایری هستیم. با ورود رسانه ها به بافت زندگی روزمره عشایر، جریان های جهانی و محلی با هم تلاقی می یابند که این تلاقی پیامدهایی را برای مصرف رسانه ای عشایر در پی دارد. در همین راستا هدف اصلی این پژوهش بررسی مصرف رسانه ای عشایر شاهسون استان اردبیل در بافت زندگی روزمره است. این پژوهش با استفاده از روش قوم نگاری انجام یافته و برای جمع آوری اطلاعات از روش های مصاحبه قوم نگارانه و مشاهده میدانی استفاده شده است. جامعه موردمطالعه این پژوهش، افراد بالای 15 سال از طوایف مغانلو، عربلو، گیکلو و آیواتلو از عشایر ایل شاهسون استان اردبیل است. در این پژوهش، برای انتخاب نمونه ها از نمونه گیری انتخابی هدفمند استفاده شده و جامعه نمونه نیز با استفاده از قاعده اشباع نظری مشخص شده است. برای تجزیه وتحلیل داده ها نیز از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. یافته های پژوهش که ذیل رسانه های مورداستفاده عشایر و محتواهای رسانه ای موردعلاقه عشایر ارائه شده، حاکی از آن است که تغییرات ناشی از ورود رسانه ها به اجتماعات سنتی عشایری، یکجانبه و در راستای تأثیرگذاری یکسویه رسانه ها بر وجوه مختلف فرهنگ عشایر نیست و اقتضائات محلی و زمینه ای زندگی روزمره عشایر، تأثیرات رسانه ها را تعدیل کرده و موجبات استفاده خلاقانه عشایر موردمطالعه از رسانه ها و محتواهای رسانه ای در بسترهای مختلف زندگی روزمره برای ایجاد دلالت های جدید شده است.

در رویکرد غالب در توسعه، مسیر رشد از تولید و تمرکز بر صنایع با ارزش افزوده بالا نظیر صنایع خلاق و فرهنگی می گذرد. صنایع خلاق و فرهنگی تحت یکسری مولفه های محیطی اعم از فرهنگی، اقتصادی و سیاسی رشد می یابند که از آن با عنوان زیست بوم یاد می شود. زیست بوم خلاق محیطی مبتنی بر سرمایه های خلاق و فرهنگی است و به شبکه ای از افراد، سازمان ها، نهادها، زیرساخت ها و منابع اطلاق می شود که به صورت یکپارچه برای ایجاد، توسعه و ترویج فعالیت های خلاقانه و فرهنگی با یکدیگر همکاری می کنند. امروزه صنعت بازی سازی و انیمیشن از مهم ترین منابع غنی خلق ارزش فرهنگی و اقتصادی شناخته شده؛ به همین دلیل بسیاری از سیاست گذاران به اهمیت پیشرو بودن این صنایع آگاهی یافته و با شناخت چالش ها و ظرفیت های موجود در زیست بوم آنها، در پی سیاست گذاری جهت رفع چالش ها هستند. لذا هدف این مقاله شناسایی چالش ها و مسائل زیست بوم صنایع خلاق و فرهنگی از جمله انیمیشن و بازی سازی در ایران و ارائه راهکارهای سیاستی برای رفع آن با رویکرد کیفی و از طریق نمونه گیری هدفمند و مصاحبه با 15 نفر از متخصصین و فعالان این حوزه است. نتایج شامل دو بخش چالش های زیست بوم خلاق و فرهنگی و راهکارهای رفع آنهاست. چالش های زیست بوم صنایع خلاق و فرهنگی در ایران توسط متخصصین در قالب 8 مضمون اصلی شناسایی که شامل چالش های حوزه سیاستی، قانونی، سرمایه گذاری، آموزش، بازاریابی، همکاری های بین المللی، شبکه سازی و ضعف در زیرساخت های فناوری می باشد. همچنین برای بهبود وضعیت نیز در مورد هر یک از این حوزه ها راهکارهای مشخصی پیشنهاد گردیده است.

هدف این مقاله تحلیل فردی بازی موبایلی همستر کامبت است. طی نیمه اول سال 1403 همستر کامبت به یکی از کردارهای مجازی بخش قابل ملاحظه ای از کاربران تلگرام تبدیل شد. با وجود اقدامات حکمرانی و سیاست گذاری قابل ملاحظه برای توسعه پیام رسان های بومی، ظهور ناگهانی بازی بلاکچین محور همستر کامبت، بازگشت به تلگرام و افزایش کاربری آن، مجموعه این اقدامات را به چالش کشید. سادگی و سهولت بازی و رؤیای درآمدزایی آسان صرفاً از طریق ضربه زدن روی صفحه نمایش موبایل، کاربران ایرانی فراوانی را با این بازی درگیر کرد. این مطالعه با هدف مطالعه سازوکارهای درگیرسازی این بازی و ملاحظه پیامد های اجتماعی و ارتباطی آن انجام شد. روش این مطالعه مبتنی بر خوداتنوگرافی است که طی آن تجربیات شخصی نویسنده درزمینه اجتماعی فرهنگی گسترده تر مورد تحلیل قرار می گیرد. نتایج نشان می دهد که این بازی فراتر از یک سرگرمی ساده، بازتاب دهنده تحولات گسترده در فضای دیجیتال مبتنی بر اقتصاد وب3 است. ازجمله مضامین اصلی، می توان به اقتصاد توجه و ایجاد عادت های دیجیتال، تجاری سازی روابط انسانی و تناقض میان فردگرایی و اجتماع گرایی اشاره کرد. همستر کامبت با طراحی مکانیزم هایی چون «کمبو روزانه»، کاربران را به مصرف مستمر وقت و انرژی خود واداشته و از روابط انسانی برای سودآوری بهره برداری می کند. درعین حال، با تقویت فردگرایی و رقابت جویی، به جای ایجاد روحیه جمعی، جامعه ای «رمه وار» و بدون انسجام را بازنمایی می کند. این بازی همچنین پیوند عمیقی با سیاست های پلتفرمی و فرهنگی دارد و عادات و رفتار کاربران را دستخوش تغییر می سازد، به طوری که سرگرمی اولیه به نوعی وابستگی دائمی تبدیل می شود.

ارتقای همکاری مدیریت شهری با مساجد باعث بهبود اجرای برنامه های فرهنگی-اجتماعی در محله ها می شود که منجر به افزایش مشارکت مردمی و تقویت سرمایه اجتماعی می گردد. همچنین، محوریت مساجد در توسعه محله ها به بهبود کیفیت زندگی شهروندان و حل مسائل محلی کمک می کند. این پژوهش باهدف شناسایی چالش ها و ارائه توصیه های سیاستی جهت ارتقاء همکاری مدیریت شهری با مساجد شهر تهران، با روش تحقیق توصیفی-تحلیلی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که مساجد، به عنوان یکی از مهم ترین مراکز فرهنگی-اجتماعی، ظرفیت بالایی در هم افزایی با مدیریت شهری دارند. استفاده از این ظرفیت می تواند در توسعه برنامه های فرهنگی و مذهبی در اماکن عمومی و پررفت وآمد نظیر مترو مؤثر باشد. همچنین، توجه به نیازهای زیرساختی مساجد ازجمله تخصیص اعتبارات عمرانی برای مرمت، بازسازی و تجهیز و نظارت بر نقشه و معماری آن ها، از دیگر راهکارهای مطرح شده است. ایجاد امکاناتی چون کانون های فرهنگی-هنری، باشگاه های ورزشی و صندوق های قرض الحسنه در کنار مساجد، می تواند نقشی کلیدی در جذب شهروندان و افزایش کارآمدی مساجد ایفا کند. بهبود تعاملات نهادی با تدوین آیین نامه های همکاری بین نهادهای فرهنگی و اجتماعی شهرداری و مساجد و راه اندازی کمیته عمران و معماری مساجد در مدیریت شهری نیز توصیه شده است. در سطح محله ای، ارتقای سازوکار «هیئت امنای مسجد» به «شورای تحول محله»، برگزاری نشست های هم اندیشی بین امامان جماعت و مدیران شهری و نظارت بر اجرای طرح های پیشنهادی مطرح گردیده است. این پژوهش با ارائه مجموعه ای از توصیه ها، زمینه ساز ارتقاء نقش مساجد در بهبود مدیریت شهری و تقویت هویت محلی است.

هدف: مدیریت رسانه، فرآیند به کارگیری بهینه همه امکانات مادی، انسانی، فناورانه و غیره برای تولید، بازتولید و توزیع پیام های هدفمند، در چارچوب نظام ارزشی پذیرفته شده و با هدف غایی اثرگذاری مطلوب بر مخاطبان است. داشتن نظام رسانه ای قوی نیز در گرو روش، الگو و نظام مدیریت سیاستگذاری  صحیح در حوزه مدیریت است. لذا هدف اصلی پژوهش، تدوین الگوی تحولی مدیریت شبکه های استانی می باشد. روش پژوهش: تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی است که با روش کیفی داده بنیاد و طرح اکتشافی انجام شد. جامعه آماری مطالعه حاضر شامل خبرگان مدیریت رسانه در استان مازندران و کشور با سن بیشتر از 40 سال، سابقه بیشتر از 20 سال و تحصیلات دکتری و کارشناسی ارشد بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با در نظر گرفتن قانون اشباع تعداد 16 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند. یافته ها: الگوهای موجود مدیریت رسانه شبکه استانی مازندران شناسایی شد که شامل سبک مدیریت دستوری، آنومیک و سبک مدیریت ترکیبی (گاهی اقتضایی و گاهی مشارکتی) است. یافته ها همچنین نشان داد "نظام مدیریت گنبدی"، مطلوب ترین الگوی مدیریت رسانه شبکه استانی است. نتیجه گیری: الگوی مدیریت گنبدی که برپایه عنصر علم اعم از مادی و طبیعی و علوم معارف الهی و توحیدی است ابعادی چندگانه دارد و می تواند گرهگشای مدیریت شبکه استانی باشد. بهره گیری از این الگو می تواند بهبود عملکرد (افزایش اثربخشی) از طریق توزیع انرژی یکسان و مداوم برای همه کارکنان توسط مدیر گنبدی را در پی داشته باشد. 

اواخر دهه چهل شمسی، مرکزی باهدف احیا ی موسیقی کلاسیک ایرانی توسط داریوش صفوت (1307- 1392 ه.ش) زیر نظر رادیو - تلویزیون وقت تأسیس شد. مرکزی موسوم به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی که تأثیرات آن بر میدان موسیقی کلاسیک ایرانی تا به امروز به واسطه جمع آوری و ضبط آثار ارزشمندی از استادان قدیم و غنی تر کردن کارگانِ موسیقی کلاسیک ایرانی، جاری است. ازآنجاکه پژوهش حاضر از نوع میان رشته ای است در آن سعی شده با رویکردی جامعه شناختی و نگرشی تاریخی مبتنی بر اندیشه های پی یر بوردیو و با کاربرد مفاهیمی نظیر میدان، زیرمیدان، هابیتوس، نزاع و ناسازی به مطالعه تأثیرات وقوع انقلاب اسلامی، بر میدان موسیقی ایرانی پرداخته شود. همچنین با استناد به منابع کتابخانه ای و با روش توصیفی - تحلیلی، مرکز حفظ و اشاعه که نقش تعیین کننده ای در جریان موسیقی کلاسیک ایرانی دارد ، به عنوان مورد مطالعه منظور گردیده است. نمونه های انتخاب شده از هنرجویان مرکز، شامل افرادی هستند که تا آخرین لحظه پیش از پیروزی انقلاب در مرکز مانده و به فعالیت خود ادامه دادند. در این پژوهش کنش های این افراد در مواجهه با تغییر میدان سیاسی - اجتماعی موردمطالعه قرار گرفته است. نتیجه این مطالعه نشان می دهد نمونه های موردِ بررسی که باتوجه به کنش هایشان در جریانات منتج به انقلاب اسلامی عموماً کم توجه به تحولات اجتماعی عمل کردند، پس از تغییر ناگهانی میدان سیاسی منفعل شدند و به عبارت دیگر براساس ادبیات بوردیو دچار پدیده ناسازی گردیده و تا سال ها نتوانستند در میدان جدید خود را با شرایط تطبیق داده و از منابع و موقعیت های مناسبی برای فعالیت بهره برند.

دین در دوران مدرن، در راستای نظارت و تأیید مناسک و آموزه ها، با سازمان دهی در یک آموزه استاندارد تبیین شده، اقدام به همگونی و متعارف سازیِ جهان بینیِ پیروان می کند. در این دوره، تلویزیون برای ارائه آموزه های نخبگان دینی مورداستفاده قرار می گیرد. این پژوهش درصدد واکاوی سریال های عامه پسند دهه نود تلویزیون ایران است که با روش نشانه شناسی، مشخص کند بازنماییِ موقعیت های دینداری، چگونه بر شکل دهی به ذهنیتِ مخاطب و شکل گیری سوژه دیندارِ ایدئال و یکسان سازی شده از او، تأثیر می گذارد. این پژوهش با نگاهی به ابعاد «دینداری» نینیان اسمارت و نظریه «بازنمایی» استوارت هال، به چگونگی بازنمایی پیام های دینی بر هم ذات پنداری مخاطب سریال های عامه پسند تلویزیون پرداخته است. پژوهش با بهره گیری از روش نشانه شناسی، الگوی سه سطحیِ جان فیسک و محور همنشینی و جانشینی سوسور، به واکاوی پیام های دینی پرداخته است. روش نمونه گیری این پژوهش هدفمند است و از مجموعه سریال های پایتخت، سریال پایتخت3 را انتخاب کرده است. این که سریال در ژانر اجتماعی-خانوادگی و طنزآمیز است، امّا یافته ها نشان می دهد این سریال پیام های دینی را نیز بازنمایی می کند: 1. نتیجه شومِ اعمالِ بد؛ 2. نتیجه خوشِ اعمالِ خوب؛ 3. القاء وجودِ قدرتِ پروردگار در انجام امور و ... کلیشه هایی از موقعیت های دینی در سریال را به نمایش می گذارد. در سریال مورد واکاوی، بیشترِ پیام های دینی از دسته بعدهای دینیِ اعتقادی-ایدئولوژیکی، اخلاقی-احکامی و مناسکی-شعائری است.