حسین فراهانی

توسعه گردشگری روستایی  به عنوان یکی از مهم ترین راهبردهای توسعه پایدار در نواحی روستایی، تأثیرات گسترده ای بر ابعاد مختلف اجتماعی و فرهنگی جوامع بومی دارد. در حالی که گردشگری می تواند فرصتی برای تقویت و احیای هویت فرهنگی محلی، معرفی ارزش های فرهنگی به گردشگران و تقویت ارتباطات بین المللی فراهم آورد، از سوی دیگر، ممکن است باعث تغییرات قابل توجهی در ساختارهای اجتماعی و فرهنگی جوامع بومی شود. فرآیند جهانی شدن، ورود فرهنگ های خارجی، و تغییر در روابط اجتماعی و اقتصادی می توانند به تضعیف هویت فرهنگی و انزوای اجتماعی منجر شوند. هدف پژوهش بررسی آثار هویت فرهنگی، اجتماعی  توسعه گردشگری روستایی برجوامع محلی شهرستان بافت است. پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و دارای ماهیت توصیفی و تحلیلی است و از نظر روش، در گروه پژوهش های کمی قرار دارد جامعه آماری، 2512خانوار روستاهای شهرستان بافت می باشد که بر پایه فرمول کوکران، 333 خانوار با روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شد. ابزار اصلی پژوهش پرسشنامه ای بود که روایی آن از طریق آلفای کرونباخ بررسی شد (9/0) تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و   LISRELانجام شد. به منظور بررسی برازش مدل اندازه گیری سازه اثرات گردشگری بر هویت فرهنگی ، اجتماعی، داده های گردآوری شده با نرم افزار لیزرل و با استفاده از روش تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان دهنده بیشترین تأثیر بر بعد فرهنگی اعتلای فرهنگی، بوده است. به علاوه بیشترین اثرات در بعد اجتماعی تعلق مکانی و مشارکت اجتماعی تأثیر گذار بوده است. همچنین یافته های پژوهش نشان داد شاخص های نیکویی برازش مطلق (93/0AGFI= 92/0GFI)  تطبیقی (92/0 NNFI = و 93/0CFI)  و مقتصدد (040/0=  RMSEA و 52/1=  X2/df) برازش عالی و مناسب مدل اندازه گیری اثرات فرهنگی اجتماعی بر گردشگری روستایی را با داده های مشاهده شده؛ تأیید نمودند. علاوه بر این نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داده است.

هدف: مطالعه حاضر بر برنامه ریزی احیا و توانمندسازی جوامع محلی از طریق گردشگری روستایی به ویژه گردشگری کوهستانی و کشاورزی برای ایجاد درآمد برای بسیاری از جوامع روستایی در شهرستان طارم متمرکز است. روش: پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و دارای ماهیت تفسیری و تحلیلی است و از نظر روش، در گروه پژوهش های کیفی قرار دارد. پژوهش حاضر با روش شناسی کیفی و با استفاده از تکنیک های پژوهشی مختلف از جمله تحلیل محتوا، کدگذاری و طبقه بندی بر روی 18 مصاحبه انجام شده بر اساس نمونه گیری هدفمند صورت گرفته و با استفاده از نرم افزار MAX-Q-D-A نسبت به مقوله بندی نظرات و استخراج مفاهیم، طراحی جدول ها و ترسیم نمودارها اقدام شده است. یافته ها: بر اساس یافته های پژوهش مفاهیم اصلی برای تبیین اثرات و نقش گردشگری پایدار در احیا و توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی جوامع محلی در تحقیق حاضر مشتمل بر ۳۲۲ مفهوم و ۹۷ رمز طبقه بندی گردید. مفاهیم استخراج شده در دو مقوله احیا و توانمندسازی اقتصادی مشتمل بر ۸ زیر مقوله یاکدمحوری (۱۶۰ مفهوم در قالب ۴۵ کد و زیرکد) و احیا و توانمندسازی اجتماعی شامل ۱۴ زیرمقوله یاکد محوری (۱۶۲ مفهوم در قالب ۵۳ کد و زیرکد) به عنوان مهم ترین اثرات و پیامدهای گردشگری پایدار در احیا و توانمندسازی اجتماعات محلی طبقه بندی گردید. نتیجه گیری: باتوجه به پتانسیل های بالای نواحی روستایی در شهرستان طارم، توسعه گردشگری پایدار می تواند به عنوان یک راهبرد کلیدی مؤثر برای احیا و توانمندسازی اجتماعی - اقتصادی و توسعه پایدار و بلندمدت جوامع محلی مورد توجه قرار گیرد و با برنامه ریزی و مدیریت صحیح، می توان از پتانسیل های گردشگری به عنوان یک محرک اصلی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی برای بهبود کیفیت زندگی افراد در جوامع محلی بهره برداری کرد.

تغییرات اقلیمی از مهم ترین چالش های قرن حاضر است که جوامع انسانی، به ویژه روستاها، را با تهدیداتی جدی مواجه کرده است. افزایش دما و تغییر الگوهای بارندگی، مستقیماً بر معیشت و پایداری جوامع محلی تأثیر می گذارند. در این راستا، تقویت تاب آوری اجتماعات محلی به ویژه با بهره گیری از رویکرد آینده پژوهی، ضرورتی حیاتی محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیشران های کلیدی مؤثر بر افزایش تاب آوری روستاهای شهرستان مشهد در برابر تغییرات اقلیمی انجام شده است. این مطالعه از نوع کاربردی-توسعه ای و با ماهیت اکتشافی، با استفاده از روش آینده پژوهی تحلیلی-ساختاری صورت گرفته است. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۹ نفر از خبرگان محلی با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند گردآوری و سپس با استفاده از نرم افزار Micmac و روش های پویش محیطی و تحلیل اثرات متقابل تحلیل شده اند. براساس نتایج به دست آمده 14عامل کلیدی سرمایه اجتماعی، افزایش دانش، آموزش و آگاهی از طریق توسعه فعالیت های آموزش، افزایش مشارکت و توسعه ی تشکل های مردمی و نهادهای محلی، افزایش درآمد و پس انداز، تنوع بخشی، حمایت از سرمایه گذاری و توسعه نظام های حمایتی، توسعه و تقویت زیرساخت های مناسب، رعایت ضوابط فنی، مدیریت بهینه منابع آب و خاک، استفاده از فناوری های نوین در مدیریت منابع، بسترسازی نهادی، مدیریت، مسئولیت پذیری و پاسخ گویی، ارائه تسهیلات و مشوق های فنی و مالی و تسهیل مقررات و شرایط دریافت و پرداخت وام ها، بیشترین نقش و تأثیر مثبت بر وضعیت آینده تاب آوری اجتماعات محلی شهرستان مشهد ایفا می کنند.

گردشگری اجتماع محور، یک نوع از گردشگری است که مردم محلی در آن می توانند کنترل قابل توجهی بر فعالیت ها داشته باشند. بنابراین اصل مهم آن، مشارکت جامعه محلی است. ازاین رو هدف تحقیق حاضر، سنجش تأثیرات گردشگری جامعه محور بر توسعه روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی بوده که در سال 1402 انجام شده است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و گردآوری اطلاعات از نوع توصیفی و از روش مدل سازی معادلات ساختاری است. جهت تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار Smart PLS4 استفاده شده است. جمع آوری اطلاعات به دو روش اسنادی (منابع کتابخانه ای، مجله های علمی) به منظور جمع آوری ادبیات پژوهش و میدانی (با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته) بوده است. جامعه آماری این پژوهش روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی است. تمام روستاهای هدف این استان مشتمل بر 25 روستا است تعداد نمونه لازم جهت جمع آوری داده ها با استفاده از فرمول کوکران 325 نفر تعیین شده است. به منظور محاسبه پایایی پژوهش از آلفای کرونباخ در نرم افزار SPSS24 استفاده شده که طبق برآورد صورت گرفته، مقدار آن 760/0 به دست آمده است. روایی پژوهش نیز به صورت کیفی و با استفاده از نظر کارشناسان و خبرگان موردبررسی قرار گرفت. با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت که عوامل اجتماعی با ضریب 880/0، زیست محیطی با ضریب 611/0، اقتصادی با ضریب 291/0 و در نهایت، عوامل مدیریتی- نهادی با ضریب 276/0، به ترتیب بیشترین تأثیر را بر توسعه روستاهای هدف گردشگری استان مرکزی داشته است.