محمدحسین سالاری فر

مقدمه: استرس تحصیلی و کیفیت خواب از پیامدهای اضطراب اجتماعی است، بنابراین هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی میزان تاثیر آموزش شناختی رفتاری مبتنی بر عدم تحمل بلاتکلیفی و تنظیم هیجان بر استرس دوره تحصیلی و کیفیت خواب دانشجویان دارای اختلال اضطراب اجتماعی است. روش ها: . روش این پژوهش نیمه آزمایشی، پیش آزمون- پس آزمون و یک گروه کنترل بود. جامعه آماری را کلیه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند در تابستان و پاییز سال 1399- 1398 بود که با استفاده از نمونه گیری هدفمند، ابتدا 60 دانشجوی دارای نمره بالا در اختلال اضطراب اجتماعی و عدم تحمل بلاتکلفی شناسایی شدند و سپس بعد از انجام مصاحبه تشخیصی، و بر اساس ملاک های ورود، به روش هدفمند انتخاب شدند و سپس به طور تصادفی در سه گروه (هر گروه 20 نفر) آموزش شناختی رفتاری متمرکز بر عدم تحمل بلاتکلفی، آموزش تنظیم هیجان (هر کدام 10 جلسه گروهی) و کنترل قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش پرسشنامه های اضطراب فراگیر، اجتماعی، کیفیت خواب و استرس دانشجویی بود. تجزیه و تحلیل داده ها با اس تفاده از ن رم اف زار SPSS نسخه 25 و ب ه روش تحلیل کواریانس انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد در هر دو گروه مداخله، نمرات استرس تحصیلی و کیفیت پایین خواب در دوره پس آزمون نسبت به پیش آزمون کاهش یافته است (001/0P<). نتیجه گیری: نتایج حاکی از اثربخشی هر دو آموزش شناختی رفتاری مبتنی بر عدم تحمل بلاتکلیفی و تنظیم هیجان بر کاهش استرس تحصیلی و کیفیت خواب بود، بنابراین به مشاوران و متخصصان تعلیم و تربیت توصیه می شود که برای کاهش استرس و بهبود کیفیت خواب دانشجویان مضطرب از آموزش های شناختی رفتاری و تنظیم هیجان استفاده کنند.

زمینه: فراشناخت یک فرآیند ذهنی سطح بالاست که بر سایر فرآیندهای ذهنی اثرگذار است. رویکرد روان شناسی شناختی و رویکرد آسیب شناسی روانی مفهوم سازی متفاوتی از فراشناخت دارند. هدف: مطالعه حاضر باهدف پاسخگویی به این سؤال انجام شد، آیا فراشناخت ها کارآمد یا ناکارآمد است؟ روش: این مطالعه باتوجه به ماهیت و هدف در زمره مطالعات مروری قرار دارد. با جستجو در پایگاه های اطلاعاتیProQuest, Google Scholar, Springer, ERIC, ScienceDirect, PubMed, Iran Doc, Magiran, SID  در مجموع تعداد 103 مقاله در رویکرد روان شناسی شناختی و رویکرد آسیب شناسی روانی به زبان فارسی و انگلیسی که متن کامل آنها در دسترس بود، مطالعه شد. یافته ها: مبانی نظری و نتایج پژوهش های انجام شده در روان شناسی شناختی و تحولی، فراشناخت را به عنوان یک سازه ذهنی سطح بالا معرفی می نماید که با یادگیری، حل مسئله، خلاقیت، قضاوت و عملکرد کلی شخص رابطه مثبت دارد. ولی در رویکرد آسیب شناسی روانی، فراشناخت به عنوان یک سازه ذهنی مفهوم سازی شده است که زمینه ساز بسیاری از اختلالات روان شناختی است. نتایج پژوهش های انجام شده در این حوزه روان شناسی نشان می دهد، فراشناخت با اختلالات اضطرابی، اختلالات خلقی، اختلال وسواسی اجبار و اختلالات جسمانی شکل رابطه مثبت دارد. نتیجه گیری: باتوجه به مبانی نظری و نتایج پژوهش های این دو رویکرد در روان شناسی می توان گفت، فراشناخت دارای نقشی دوگانه است. یعنی فراشناخت در روان شناسی تحولی یک فرآیند ذهنی سطح بالاست که با فعال شدن، عملکرد شخص را افزایش می دهد. پس فراشناخت یک سازه کارآمد است. ولی در آسیب شناسی روانی فراشناخت یک فرآیند ذهنی است که با فعال شدن، عملکرد کلی شخص را کاهش می دهد. یعنی فراشناخت یک سازه ناکارآمد است.

زمینه: شناخت را می توان براساس موقعیت هیجانی، به شناخت سرد و شناخت داغ تقسیم کرد. شناخت سرد منطقی، تحلیلی و غیرهیجانی و شناخت داغ هیجانی و انگیزشی است. تمایز این دو نوع شناخت دارای ضرورت است و تنظیم آن ها در کارکردهای روزمره و موقعیت های پیچیده زندگی نقش قابل توجهی دارد. هدف: این پژوهش با هدف تدوین و اعتباریابی بسته آموزشی تنظیم شناخت سرد و داغ برای نوجوانان و جوانان انجام شد. روش: این پژوهش در دو مرحله انجام شد. مرحله اول به تدوین بسته آموزشی تنظیم شناخت سرد و داغ اختصاص داشت. باتوجه به هدف، برای تدوین بسته آموزشی از پژوهش کیفی به روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. بدین منظور مبانی نظری و پژوهشی مرتبط، با هدف استخراج مفاهیم و مؤلفه های پرتکرار مورد تحلیل قرار گرفت. در مرحله دوم، اعتبار بسته آموزشی به روش دلفی مورد آزمون قرار گرفت و شاخص روایی محتوایی بسته آموزشی بر مبنای نظر متخصصان محاسبه شد. یافته ها: بسته آموزشی حاضر در 8 جلسه تدوین شد و شامل 3 مؤلفه حل مسئله، تصمیم گیری و حافظه فعال است. مدت زمان هر جلسه 60 دقیقه در نظر گرفته شد. برای بررسی روایی بسته از دو شاخص نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) بر اساس نظر 15 متخصص روان شناسی محاسبه شد. نتایج نشان داد، شاخص CVR برای اهداف 88/0 و برای محتوا 72/0 و میانگین شاخص CVI برابر با 97/0 است که حاکی از روایی بالای بسته آموزشی تنظیم شناخت سرد و داغ است. نتیجه گیری: با توجه به نتایج می توان گفت، تدوین این بسته گامی مهم در جهت تقویت حل مسئله، تصمیم گیری و حافظه فعال به عنوان مؤلفه های مهم فرآیند یادگیری در موقعیت های شناختی و هیجانی است. نتایج نشان داد، بسته آموزشی تنظیم شناخت سرد و داغ از روایی لازم برخوردار است و می تواند در محیط های آموزشی و مداخلات بالینی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می شود، اثربخشی این بسته در پژوهش های بعدی بررسی شود.