زینب عبادی

در رویکردهای رایج به ویژه در برخی مکاتب غیرصدرایی، عقل نظری و عقل عملی، اغلب به عنوان دو قوه مستقل بررسی می شوند و نسبت وجودی و شناختاری میان این دو به روشنی تبیین نمی گردد. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل رابطه عقل نظری و عقل عملی و نیز آثار و لوازم آن براساس مبانی اختصاصی حکمت متعالیه همچون اصالت وجود، وحدت وجود و وحدت نفس با قواست. پرسش محوری آن است که وحدت عقل نظری و عملی و پیامدهای آن در تحلیل نسبت «باید» و «هست»، چگونه براساس مبانی حکمت صدرایی قابل تبیین است و آیا بدون این مبانی می توان از چنین وحدتی سخن گفت؟ این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی نشان می دهد که براساس مبانی حکمت متعالیه، عقل نظری و عقل عملی دو شأن ادراکی از یک حقیقت واحدند و مراتب آن ها به صورت تلازمی و هم افزا در مسیر استکمال نفس ناطقه تحقق می یابد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که این وحدت، چارچوبی فلسفی برای تبیین پیوند نظام مند میان «هست» و «باید» و نیز «دانش» و «ارزش» را فراهم می سازد؛ پیوندی که افزون بر ساحت معرفتی، در ابعاد وجودی، اخلاقی و تربیتی نیز دارای امتداد است.