فریبا فتحی پور الهرد

با گسترش روزافزون شهرها، فضاهای شهری همچنان با کمبود امکانات لازم برای پذیرش و تسهیل حضور بی دغدغه گروه های اجتماعی نظیر نابینایان و کم بینایان مواجه هستند. این وضعیت منجر به محدودیت حضور مستقل این افراد در عرصه های عمومی، کاهش تعاملات اجتماعی و افت کیفیت تجربه فضایی آنان می شود. از این رو توجه به اصول طراحی فراگیر و مناسب سازی فضاهای عمومی شهری، به ویژه پارک ها به عنوان بسترهای مهم تعامل اجتماعی، ضروری است. این پژوهش با هدف ارائه و تدقیق انگاره های مؤثر بر مناسب سازی پارک های شهری به منظور ارتقای مکان یابی مستقل و افزایش کفایت عملکردی فضا برای کاربران دارای اختلال بینایی انجام شده است. این تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و داده های آن از طریق مصاحبه و پرسشنامه با مقیاس پنج درجه ای لیکرت گردآوری شده است. جامعه آماری شامل ۵۰ نفر از نابینایان، کم بینایان و متخصصان جهت یابی بوده که دیدگاه های آنان در شش بُعد کلیدی شامل ابعاد هندسی، لمسی، صوتی، بویایی، زمانی و ادراک کلی بررسی شد. نتایج تحلیل داده ها نشان می دهد که بالاترین اولویت طراحی به شاخص های لمسی و هندسی اختصاص دارد؛ به گونه ای که بیش از ۸۰ درصد پاسخ گویان بر اهمیت کف سازی غیرلغزنده، آج دار و بافت دار و همچنین نظم هندسی قابل پیش بینی مسیرها تأکید کرده اند. این امر نشان می دهد که ایمنی فیزیکی و خوانایی لمسی، مبنای شکل گیری نقشه شناختی و تحرک مستقل کاربران نابینا در فضاهای شهری است. در مقابل، شاخص های زمانی با حدود ۵۰ درصد مخالفت از اعتبار پایینی در فرآیند جهت یابی برخوردارند. همچنین ارزیابی نمونه موردی پارک فدک نشان داد که علی رغم تلاش برای طراحی چندحسی مانند استفاده از آبنما و فلاورباکس های معطر، پارک با کاستی های عملکردی مواجه است؛ از جمله استفاده از مصالح سرامیکی لغزنده در پیرامون آبنما و ضعف کنتراست بصری ناشی از رنگ های خنثی. در نهایت، نتایج پژوهش بر ضرورت توجه به ایمنی فیزیکی، پیوستگی لمسی مسیرها و تقویت عناصر چندحسی در طراحی پارک های شهری تأکید می کند