فاطمه ولی پور صاحبی

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه استفاده مداوم از شبکه های اجتماعی با عملکرد حافظه فعال و ذهن آگاهی در جوانان بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی و مقطعی بود. جامعه آماری شامل کاربران فعال شبکه های اجتماعی در دامنه سنی ۱۸ تا ۳۰ سال بود و ۳۸۴ نفر بر اساس فرمول کوکران و با رعایت معیارهای ورود و خروج وارد مطالعه شدند. برای گردآوری داده ها از تکلیف n-back برای سنجش حافظه فعال، پرسشنامه مهارت های ذهن آگاهی کنتاکی و پرسشنامه محقق ساخته استفاده مداوم از شبکه های اجتماعی استفاده شد. پایایی پرسشنامه محقق ساخته با ضریب آلفای کرونباخ ۰٫۷۳ قابل قبول بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون همبستگی پیرسون تحلیل شدند. یافته ها نشان داد شدت و حجم استفاده از شبکه های اجتماعی با حافظه فعال (r = −0.40, p < .001) و ذهن آگاهی (r = −0.27, p < .001) رابطه منفی و معنادار دارد. الگوی استفاده و نوع فعالیت نیز با حافظه فعال (r = −0.30, p < .001) و ذهن آگاهی (r = −0.26, p < .001) رابطه منفی نشان داد. همچنین، وابستگی رفتاری و استفاده اجباری با حافظه فعال (r = −0.34, p < .001) و ذهن آگاهی (r = −0.30, p < .001) همبستگی منفی و معنادار داشت. در مجموع، نتایج نشان می دهد که استفاده گسترده، پراکنده و اجباری از شبکه های اجتماعی می تواند با کاهش کارایی حافظه فعال و کاهش توجه آگاهانه به تجربه های لحظه حال همراه باشد. بر این اساس، آموزش سواد رسانه ای، مدیریت اعلان ها، محدودسازی استفاده غیرهدفمند و تقویت مهارت های ذهن آگاهی می تواند در حفظ سلامت شناختی و روان شناختی جوانان نقش داشته باشد.

هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر مداخلات روان درمانی خانواده محور بر بهبود مؤلفه های عملکرد یادگیری ذهنی (اختلال در خواندن، مشکلات فضایی و مشکل در حساب کردن) و کاهش آشفتگی روانی کودکان مبتلا به اختلالات روانی بستری در بیمارستان بود. روش پژوهش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کودکان زیر ۱۰ سال مبتلا به اختلالات یادگیری و دارای آشفتگی روانی بود که در سال ۱۴۰۴ در بیمارستان های دولتی شهر تهران بستری بودند. از میان افراد غربال شده، ۳۰ کودک واجد ملاک های ورود انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر گروه ۱۵ نفر، جایگزین شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه ۴۵ دقیقه ای در برنامه روان درمانی خانواده محور شرکت کرد و گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اختلالات یادگیری کلورادو و مقیاس اثر رویداد بازنگری شده بود. داده ها با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس تک متغیره تحلیل شدند. نتایج نشان داد که پس از کنترل اثر پیش آزمون، مداخله خانواده محور اثر معناداری بر کاهش آشفتگی روانی داشت (۵۳٫۶۳F =؛ ۰٫۰۰۱ p < ؛۰٫۹۸ η² =). همچنین اثر مداخله بر کاهش اختلال در خواندن معنادار بود(10٫82F =؛ ۰٫۰۱ p < ؛۰٫29 η² =). در مؤلفه مشکلات فضایی نیز تفاوت دو گروه معنادار گزارش شد (16٫۶4F =؛ ۰٫۰۰۱ p < ؛۰٫38 η² =). افزون بر این، مداخله بر کاهش مشکل در حساب کردن اثر معنادار داشت. (17٫78F =؛ ۰٫۰۰۱ p < ؛۰٫39 η² =). بر اساس یافته ها، روان درمانی خانواده محور می تواند به عنوان رویکردی مکمل برای کاهش آشفتگی روانی و بهبود برخی مؤلفه های یادگیری ذهنی در کودکان بستری مورد استفاده قرار گیرد.