مهدی اکبری کلیشادی

از بین گروه های مختلف شیعه، تنها امامیه و اسماعیلیه به عصمت امام معتقدند. اسماعیلیه امام را جانشین پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می دانند و از آنجایی که پیامبر معصوم است، جانشین او نیز باید معصوم باشد. در نگاه نخست، به نظر می رسد که معنا و مفهوم عصمت امام از نظر امامیه و اسماعیلیه یکی باشد. اما اگر با دید پژوهشی به منابع اسماعیلی و غیر آن نگاه شود، روشن می شود که اسماعیلیه عصمت را ذاتی امام می دانند؛ به گونه ای که گناه، نقصانی است که در ذات امام راه نداشته و امکان ارتکاب گناه در شخصِ او وجود ندارد و امام هرآنچه انجام دهد، هیچ خطایی در آن نیست، هرچند برخلاف ظاهر شریعت باشد. طبق دیدگاه امامیه، عصمت لطفی از سوی پروردگار است که به بندگان خاصش عطا می کند تا به وسیله آن، گِرد گناه نگردند و سهو و نسیان نیز از آنان سر نزند. بر این اساس، صدور معصیت از امام امکان ذاتی دارد، ولی واقع نمی شود. به بیان دیگر، امام در واقع و نفس الامر معصوم است و محال است خلاف شریعت از او سر بزند. بنابراین، عصمت امام از نظر اسماعیلیه با امامیه تفاوت دارد و لازم است پیامدهای این تفاوت، در عقاید و رفتارهای دینی آنان ردیابی شود. باید دانست که ریشه این افکار در اندیشه غلات است که در تمام آموزه های دینی اسماعیلیه نیز وارد شده است. تأویل های فاسد و اباحه گری محصول همین افکار غالیانه است.