رحیم ناروئی نصرتی

دلبستگی به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین روان شناسی، نقش محوری در کیفیت روابط زوجین دارد. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل فرایندی دلبستگی زوجین مبتنی بر منابع اسلامی انجام شد. بدین منظور با روش کیفی تحلیل محتوای عرفی، آیات و روایات مرتبط با روابط زناشویی گردآوری، کدگذاری و تحلیل گردید. درنتیجه، 244 کد اولیه، 53 زیرمقوله، 17 مقوله و 5 تم اصلی استخراج شد. شاخص های اعتبار محتوا و نسبت روایی، روایی محتوایی و کفایت نظری مدل نهایی را تأیید کردند. یافته ها نشان داد دلبستگی زوجین در منابع اسلامی در چهار سطح تحلیلی تبیین می شود: سطح هستارشناختی که زوجیت را پیوندی پایدار، تکوینی و قدسی در امتداد دلبستگی به خدا مفهوم پردازی می کند؛ سطح پیش نیازی شامل بنیان های ایمانی و اخلاقی، معیارهای ظاهری، جاذبه عاطفی، انتخاب آگاهانه و کفویت؛ سطح ساختاری که «مؤدت فطری» را به عنوان سازه مفهومی دلبستگی زوجین مطرح می کند. تعامل «مؤدت فطری» با «رحمت فطری» (به عنوان نظام مراقبت و مکمل دلبستگی) به شکل پویا منجر به تحول دو ساخت مهم تحت عناوین «سَکَن» (پایگاه اطمینان) و «مأوا» (پناهگاه رجوع) می شود. ارتباط این مفاهیم و سازه ها تحت عنوان «نظام دلبستگی زوجین» به عنوان مدل مفهومی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی نام گذاری شد، و سطح کارکردی که در قالب رضایت، سرور و سکونت خدامحور متجلی می شود. مدل حاصل، با عنوان «مدل دلبستگی وِداد»، با الهام از آموزه های اسلامی و افزودن بُعد معنوی و ارزشی به نظریه دلبستگی، چارچوبی بومی، چندسطحی و خدامحور برای فهم و طراحی مداخلات زوج درمانی اسلامی فراهم می سازد.