مریم بیگی

کیفیت پایین هوا و سطوح بالای CO₂ در فضاهای درمانی به دلیل تهویه ناکافی و شرایط نامناسب، آسایش حرارتی و سلامت کارکنان را تهدید می کند. معماری مناسب این فضاها با طراحی بهینه تهویه، نورگیری و چیدمان، می تواند از تجمع CO₂ جلوگیری کرده و خستگی و کاهش عملکرد کارکنان را کاهش دهد. از این رو هدف پژوهش حاضر بررسی نقش غلظت بالای CO2 بر احساس خستگی و سازگاری حرارتی کارکنان فضاهای درمانی است. مطالعه حاضر به روش آزمایشگاهی در یک درمانگاه تخصصی در شهر ایلام انجام گرفت، جامعه آماری این پژوهش شامل 20 نفر از کارکنان فضاهای درمانی است که در یک آزمایشگاه در زیرزمین فعالیت داشتند. گروه های شرکت کننده پس از تقسیم به صورت تصادفی در معرض دو سطح CO2 با مقادیر 1100 PPM با تهویه مکانیکی و 1800 PPM بدون تهویه مکانیکی قرار گرفتند، هم زمان مقادیر ضربان قلب، وضعیت آسایش حرارتی (بر اساس پرسشنامه استانداردهای ASHRAE آمریکا)، احساس خستگی (بر اساس پرسشنامه استاندارد MFI) ثبت گردید. سپس داده ها از طریق تحلیل کوواریانس چند متغیره، مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد غلظت بالای CO2 (1800 PPM بدون تهویه در مقابل 1100 PPM با تهویه) بر احساس خستگی عمومی، جسمی و ذهنی و کاهش فعالیت و انگیزه کارکنان تأثیر معنی داری دارد (05/0> p). همچنین عدم سازگاری حرارتی کارکنان حین فعالیت کاری، بر بروز خستگی عمومی، جسمی و ذهنی تأثیری معنی داری دارد تأثیر معنی داری دارد (05/0> p). افزایش میزان ضربان قلب کارکنان بر خستگی عمومی کاهش فعالیت و انگیزه تأثیر معنی داری دارد (05/0> p). همچنین اثر متقابل این فاکتورها معنادار نیست (05/0< p)؛ بنابراین مهم ترین عامل بین سطوح خستگی متغیر خستگی عمومی است و پس از آن خستگی جسمی و ذهنی هستند. با استناد به مقادیر CO2 در استاندارد اشری امریکا و نتایج حاصل از این پژوهش، غلظت بالای CO2 (1800 PPM در مقابل 1100 PPM) در محیط های درمانی می تواند بر احساس خستگی و سازگاری حرارتی افراد اثرگذار باشد و در بلند مدت سبب بروز آسیب جدی به سلامت افراد در فضاهای درمانی گردد، همچنین نتایج نشان داد غلظت بالای CO2 سبب عدم سازگاری حرارتی، افزایش ضربان قلب و بروز خستگی عمومی، جسمی و ذهنی است و باعث کاهش فعالیت و انگیزه کارکنان می شود. ایجاد تهویه مطبوع و کنترل مداوم کیفیت هوا در محل کار افراد جهت ارتقاء عملکرد افراد و حفظ سلامت کارکنان فضاهای درمانی ضروری است.

خستگی ذهنی، یک چالش رایج در میان کارکنان فضای درمانی در طول شیفت های طولانی، ممکن است بر نحوه درک و سازگاری افراد با محیط حرارتی خود تأثیر بگذارد, همینطور کارکنان به دلیل سطوح مختلف فعالیت، الزامات تجهیزات حفاظتی و نیاز به حفظ شرایط سخت محیطی برای مراقبت از بیمار، چالش های حرارتی را تجربه می کنند.از این هدف پژوهش حاضر ارزیابی وضعیت آسایش حرارتی و بررسی نقش خستگی ذهنی در پیش بینی احتمال بروز سازگاری حرارتی کارکنان فضاهای درمانی است.این تحقیق با استفاده از یک طرح آزمایشی کنترل شده در امکانات آزمایشگاهی یک کلینیک تخصصی واقع در شهر ایلام انجام شد. نمونه شامل 20 پرسنل پزشکی بود که محیط کار آنها یک آزمایشگاه زیرزمینی بود. گروه های شرکت کننده پس از تقسیم به صورت تصادفی به دو شرایط آزمایشی ,قرار گرفتن در معرض 1100 PPM CO2 با تهویه مکانیکی و 1800 PPM CO2 بدون تهویه مکانیکی قرار گرفتند. به طور همزمان، پارامترهای فیزیولوژیکی (ضربان قلب) و ارزیابی آسایش حرارتی (پرسشنامه استاندارد ASHRAE) و خستگی (پرسشنامه استاندارد MFI) ثبت شد. بخش اول یافته ها از طریق برازش مدل رگرسیون لوجستیک و بخش دوم یافته ها از طریق آنالیز واریانس دوطرفه(دوفاکتوری) در نرم افزار SPSS27 مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفتند.یافته ها نشن داد, احساس خستگی ذهنی کارکنان فضاهای درمانی حین انجام کار در سطح خطای یک درصد آزمون معنی دار است (P<0.05) و این متغیر تاثیر معنی داری بر احتمال بروز سازگاری حرارتی کارکنان فضاهای درمانی دارد (P<0.05). متغیرهای سطح CO2 (1100 PPM با تهویه مکانیکی و 1800 PPM بدون تهویه مکانیکی) و عملکرد شناختی و ضربان قلب، تأثیر معنی داری بر احتمال سازگاری حرارتی نداشتند(P>0.05). بر اساس آنالیز واریانس دو طرفه, فاکتور مقادیر دی اکسید کربن موجود در هوا تاثیر معنی داری بر احساس آسایش حرارتی کارکنان فضاهای درمانی دارند (P<0.05). همچنین فاکتور جنسیت کارکنان و اثر متقابل سطوح فاکتور مقادیر دی اکسید کربن موجود در هوا و جنسیت کارکنان به ترتیب با مقادیر (F(1,16)=0.200 , Sig=0.360 >0.05) و (F(1,16)=0.200 , Sig=0.360 >0.05) بر احساس آسایش حرارتی کارکنان فضاهای درمانی تاثیر معنی داری ندارند(P>0.05).نتایج نشان داد خستگی ذهنی بر سازگاری حرارتی کارکنان پزشکی تأثیر می گذارد، در حالی که سطوح CO2، عملکرد شناختی و ضربان قلب تأثیری ندارد. علاوه بر این، سطوح CO2 برآسایش حرارتی تأثیر می گذارد، در حالی که جنسیت و تعامل آن با سطوح CO2 تأثیری ندارد.بنابراین ضرورت در ارزیابی آسایش حرارتی و درک نقش خستگی روانی در پیش بینی سازگاری حرارتی کارکنان مراقبت های بهداشتی نهفته است.

آسایش حرارتی به طور قابل توجهی بر سلامت و کیفیت زندگی سالمندان تأثیر می گذارد. بنابراین اطمینان ازنقش آسایش حرارتی برای رفاه سالمندان، به ویژه در برابر تغییرات محیطی آسیب پذیر هستند، بسیار مهم است.هدف این مطالعه بررسی وضعیت آسایش حرارتی سالمندان متأثر از تنوع دامنه دمایی، نوع و میزان صدای محیط است. این مطالعه از نوع مطالعه آزمایشگاهی 216 سالمند ساکن شهر ایلام را به عنوان جامعه آماری انتخاب کرد. این آزمایش درپاییز 1403 انجام شد. شرکت کنندگان در گروه های مختلف برای ارزیابی اثرات دما (20، 25 و 30 درجه سانتی گراد)، شدت صدا (55، 65، 75 و 85dB) و نوع صدا (موسیقی، ترافیک و شلوغی ) تقسیم شدند. آزمودنی ها به صورت تصادفی در گروه های 72، 24، 12 و 6 نفری قرار گرفتند. داده های جمع آوری شده در بین این گروه ها با استفاده از آنالیز واریانس سه فاکتوری (سه طرفه(ANOVA برای بررسی اثرات بین متغیرها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد سطوح مختلف متغیر دما و میزان صدا به ترتیب با مقادیر F(2، 180)=275.665 ، p<0.05)) و (F(3، 180)=0.197 ، p<0.05) تاثیر معنی داری بر میزان احساس آسایش حرارتی در میان سالمندان دارند. اثرات سطوح فاکتور دما در فاکتور نوع صدا با مقدار (F(4، 180)=17.192، p<0.05) بر میزان احساس آسایش حرارتی در میان سالمندان تاثیر معنی داری دارد. در مقابل سطوح فاکتور نوع صدا ، اثر متقابل دما در نوع صدا، دما در میزان صدا، نوع صدا در میزان صدا و اثرات متقابل فاکتورهای دما، فاکتور نوع صدا و میزان صدا بر میزان احساس آسایش حرارتی در میان سالمندان تاثیر معنی داری نداشتند. میانگین میزان احساس آسایش حرارتی در میان سالمندان بر اساس سطوح فاکتور دما برای گروه های دمای 20، دمای 25 و دمای 30 درجه سانتیگراد به ترتیب برابر 86/0-، 13/0 و 52/1 به دست آمد. نتایج این مطالعه نشان می دهد که سطوح مختلف متغیر دما و میزان صدا به طور قابل توجهی بر آسایش حرارتی سالمندان تأثیر می گذارد. علاوه بر این، اثر متقابل قابل توجهی بین دما در نوع صدا برآسایش حرارتی سالمندان وجود دارد. با این حال، عوامل نوع صدا، اثر متقابل فاکتور های دما در میزان صدا، نوع صدا در میزان صدا، دما در نوع و میزان صدا تأثیر قابل توجهی بر آسایش حرارتی سالمندان نداشتند.