عاطفه جعفرپور

جنگل های حرا به عنوان بوم سازگان های ساحلی حیاتی، نقش کلیدی در حفاظت از تنوع زیستی، تعدیل تغییرات اقلیمی و تأمین معیشت جوامع محلی دارند. در مطالعه حاضر هدف شناسایی تغییرات و جابجایی مرزهای کیفیت زیستگاه جنگل های حرای منطقه حفاظت شده خورخوران استان هرمزگان با استفاده از داده های محیطی گوگل ارث انجین به عنوان تهدیدات محیطی، استفاده از خروجی کیفیت زیستگاه مدل اینوست ( InVEST ) و تحلیل خوشه های سرد و گرم در سامانه اطلاعات جغرافیایی برای شناسایی تغییرات و جابجایی های کیفیت زیستگاه در سال های 2019 و 2024 بود. همچنین در این مطالعه از آزمون های t و ویلکاکسون برای شناسایی تهدیدات کلیدی بر روند تغییرات صورت گرفته استفاده شد. در این خصوص، کلیه متغیرهای محیطی از سامانه گوگل ارث انجین ( GEE ) اخذ شدند. بررسی نتایج، الگوی خوشه ای معنادار در تغییرات مکانی کیفیت زیستگاه جنگل های حرا را نشان داد. لذا کاهش یکپارچگی اکولوژیکی و افزایش پراکندگی تصادفی درختان از 16/93 در سال 2019 به 31/55 هکتار در سال 2024 مشاهده شد و در بازه زمانی 6 ساله مرز تبدیل مناطق پرتراکم به کم تراکم جنگل های حرا به طور متوسط 100 متر به سمت مناطق مرکزی این زیستگاه عقب نشینی کرده است و سطح نواحی دارای تراکم بسیار بالای جنگل های حرا 6/134 هکتار کاهش یافته است. همچنین 24/326 هکتار به سطح لکه های سرد (کیفیت پایین زیستگاه) جنگل های حرا اضافه شده است. در این راستا، بیشترین اثر بر کیفیت زیستگاه را متغیر کمبود آب شیرین در خاک با 0/6 و 0/8 به ترتیب برای سال های 2019 و 2024 سبب شده است. نتایج آزمون های t  و ویلکاکسون اگرچه تغییرات کلی در سطح تهدیدات محیط زیستی را معنی دار نشان نداد، ولی برخی متغیرهای کلیدی (به ویژه کمبود آب شیرین و آئروسل) تغییرات هشداردهنده ای داشته اند که نیازمند مداخله مدیریتی است.

در این تحقیق با استفاده از یک مدل عددی به بررسی سیلاب های رودخانه با دوره ی بازگشت مختلف 10 و 50 ساله پرداخته شده است. محدوده ی مورد مطالعه بازه ای از رودخانه ی کر می باشد. در این بررسی پس از نقشه برداری دقیق، نقشه ی توپوگرافی با مقیاس مناسب از محدوده ی مورد مطالعه به دست آمد و سپس هندسه مدل و شبکه ی محاسباتی با ابعاد مختلف تهیه و در نهایت بر اساس مشخصات اندازه گیری شده جریان و رسوب رودخانه، مدل هیدرودینامیک دو بعدی متوسط عمق، اجرا و تغییرات عمق جریان در دوره ی بازگشت های مختلف استخراج گردید. بررسی دبی هایی با دوره ی بازگشت مختلف نشان می دهد که، در محدوده های پیچان رودی بازه ی مورد مطالعه ی نیروی گریز از مرکز بر جریان اثر نموده و باعث ایجاد شیب عرضی در سطح آب می گردد که در نتیجه شیب عرضی سطح آب در قوس خارجی بالا رفته و در قوس داخلی کاهش می یابد، این پدیده باعث ایجاد گرادیان فشار جانبی در داخل مقطع خواهد شد، در نتیجه در اثر عدم تعادل موضعی بین نیروی گریز از مرکز و گرادیان فشار جانبی، جریان ثانویه در داخل مقطع عرضی شکل می گیرد. در هنگام بروز سیلاب در رودخانه، (دوره ی بازگشت 50 ساله) سطح آب از مقطع اصلی رودخانه فراتر رفته و وارد دشت های سیلابی اطراف آن می شود. در این شرایط، به دلیل تفاوت بین زبری سیلاب دشت و کانال اصلی، سرعت جریان بر روی سیلاب دشت بسیار کمتر از سرعت در کانال اصلی بوده و لذا این اختلاف سرعت نیز باعث ایجاد لایه های برشی در محل اتصال جریان کانال اصلی و سیلاب دشت در ورودی بازه شده و آشفتگی های نسبتاً بزرگی را ایجاد می کند. با مقایسه ی سرعت جریان آب در مقاطع مختلف بازه ی مورد مطالعه مشاهده می شود که بیشترین س رعت آب مربوط به مقاطع پیچان رود اول است، که در دوره ی بازگشت 10 ساله ح دود  m/s7/2 و در دوره ی بازگشت 50 ساله به m/s 3 رسیده است.