علی کیانی راد

با توجه به اهمیت تأمین غذا در فرآیند توسعه اقتصادی، بحث امینت غذایی در کشورهای در حال توسعه به طور جدی مطرح است. در این زمینه، قیمت مواد غذایی به عنوان یکی از مهم ترین مؤلفه های مؤثر بر عرضه و تقاضای محصولات غذایی و کشاورزی همواره در کانون توجه سیاست گذاران قرار دارد. از این رو، در مطالعه حاضر، به بررسی آسیب پذیری مصرف کنندگان ایرانی از افزایش قیمت محصولات کشاورزی وارداتی پرداخته شد. بدین منظور، ابتدا مقادیر واردات گروه های کالایی غلات (شامل برنج، گندم، ذرت و جو)، گوشت (شامل گوشت گوسفند، گوشت گاو و گوشت مرغ)، روغن های خوراکی (شامل روغن سویا، روغن آفتابگردان، روغن ذرت و کره) به همراه سه کالای چای، پنیر و شکر استخراج شدند. سپس، برآورد کشش های قیمتی و درآمدی (مخارج) مواد غذایی یادشده در چارچوب نظام تقاضای تقریباً ایده آل درجه دوم (QUAIDS) صورت گرفت. در مرحله بعد، با استفاده از داده های سازمان خواربار و کشاورزی (فائو) در زمینه محصولات وارداتی و معیار تغییرات جبرانی (CV)، آثار رفاهی آن بر اساس چهار سناریو برای دوره 2021-2000 بررسی شد. در پژوهش حاضر، سناریوهای چهارگانه بدین صورت تعریف شدند: 1) تغییر قیمت جهانی مواد غذایی، 2) افزایش هزینه های تولید ناشی از افزایش قیمت نهاده های وارداتی در تولید گروه های کالایی مورد بررسی، 3) افزایش قیمت ناشی از حذف ارز ترجیحی و 4) افزایش شاخص قیمت جهانی مواد غذایی پس از حمله روسیه به اوکراین. یافته های پژوهش نشان داد که از میان سناریوهای یادشده، بیشترین اثرات منفی رفاهی ناشی از حذف ارز ترجیحی بوده که به طور متوسط، باعث افزایش حدود 24 درصدی مخارج خانوارها شده است. از آنجا که اکنون آثار سیاست حذف ارز ترجیحی قابل اندازه گیری است، سیاست گذار می تواند با بازنگری این سیاست و یا در صورت نیاز، با اتخاذ سیاست های مکمل آن، به جبران اثرات منفی این سیاست بپردازد. البته، سیاست های اقتصادی مکمل باید به گونه ای طراحی شوند که ترکیبی بهینه از عدالت و کارآیی تحقق یابد و آثار منفی رفاهی سناریوهای مورد بررسی به ویژه برای گروه های کم درآمد، با بهره گیری از روش پرداخت های مستقیم، تأمین کالابرگ یا سایر روش های پرداخت یارانه، جبران شود.

آشنایی با منابع اطلاع یابی، به عنوان یک ابزار توسعه پایدار کشاورزی در روستاها و در بین کشاورزان و روستائیان در راستای افزایش آگاهی، کاهش شکاف اطلاعاتی و افزایش کارایی و بهره وری کشاورزان و روستاییان مطرح می شود. هدف اصلی پژوهش، شناسایی منابع اطلاع یابی کشاورزان و روستائیان بود. روش تحقیق کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی در زمستان 1403 بر روی متخصصان کشاورزی و کشاورزان خبره صورت پذیرفت. به منظور شناسایی منابع اطلاع یابی از طریق مصاحبه عمیق باز و نیمه ساختاریافته استفاده گردید. و به منظور اولویت بندی منابع اطلاع یابی از کشاورزان و روستائیان( 80 نفر)، به روش نمونه گیری هدفمند، گردآوری اطلاعات به عمل آمد و تا اشباع داده ها، با رعایت محرمانه بودن اطلاعات و امکان ترک مطالعه در هر زمان که مایل بودند، ادامه یافت. با تحلیل و ادغام مؤلفه های اصلی، 4 مؤلفه اصلی( منابع آموزشی – دانشی، منابع رسانه ای، منابع اطلاعاتی و شبکه های جهانی، منابع مکانی( اجتماعی و فرهنگی)) شناسایی و با تحلیل مؤلفه های اصلی، 20 مؤلفه فرعی استخراج گردید و به منظور رتبه بندی از AHP استفاده شد، نتایج نشان داد که نرخ ناسازگاری کوچک تر از 099/0 است. پس در مقایسات زوجی سازگاری وجود دارد. از این رو تمامی عناصر وزن مناسب و قابل قبولی دارند. با مطالعه مکرر متون پیاده شده، با شیوه تجزیه و تحلیل Colaizzi نسبت به تجزیه و تحلیل داده های کیفی اقدام گردید. در نهایت 20 جمله کلیدی گزینش شد و بدین ترتیب چهار مولفه اصلی پژوهش انتخاب گردید. نتایج به دست آمده از تحقیق در 4 دسته کلی و عمومی: منابع آموزشی – دانشی، منابع رسانه ای، منابع اطلاعاتی و شبکه های جهانی و منابع مکانی( اجتماعی و فرهنگی) دسته بندی گردیدند. نتیجه این که بر اساس محاسبات انجام پذیرفته و اطمینان از صحت آنها، تعیین شد که در میان عوامل اصلی پیش روی منابع اطلاع یابی برگزاری دوره های آموزشی _ ترویجی با وزن 137/0 در درجه اول و استفاده از سایت های اینترنتی و ایمیل با وزن 0062/0 در درجه آخر قرار گرفت.

امنیت غذایی مفهومی چندبعدی و از ارکان اصلی توسعه پایدار و رفاه جوامع است و تحلیل وضعیت آن در میان کشورها، می تواند زمینه ساز شناسایی الگوهای موفق و آسیب پذیری های ساختاری باشد. به این منظور در این پژوهش، وضعیت تأمین و پایداری غذا در ایران و 30 کشور منتخب آسیای میانه، جنوب و جنوب غربی آسیا طی دوره 2000 تا 2023 با استفاده از داده های 25 شاخص سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد مورد ارزیابی قرار گرفت. به منظور ترکیب و مقایسه شاخص ها، از روش میانگین وزنی ساده استفاده گردید که ماتریس تصمیم بی مقیاس شده را با وزن های مربوط به هر زیر شاخص تلفیق می کند. نتایج پژوهش نشان داد که در سال ۲۰۲۳، کشورهای مورد مطالعه مطابق با طبقه بندی استاندارد شاخص امنیت غذایی (80-100: بسیار بالا، 60-79: بالا، 20-39: پایین، 0-19: بحرانی) در پنج گروه قرار گرفتند. با این حال، برای تحلیل سیاستی و ارائه تصویر روشن تر از وضعیت منطقه، این سطوح در سه گروه اصلی، کشورهایی با شاخص امنیت غذایی بالا و پایدار، کشورهایی با شاخص متوسط و کشورهایی با شاخص پایین و ناپایدار تجمیع و تحلیل شدند. ایران در این بازه زمانی، روند صعودی پایدار شاخص امنیت غذایی داشته و در اکثر سال ها بالاتر از میانگین منطقه قرار گرفته است. بر این اساس، سرمایه گذاری در توسعه انبارهای هوشمند، سامانه های ردیابی غذا و بهبود زنجیره توزیع داخلی می تواند اثربخشی سیاست های امنیت غذایی را افزایش دهد.