مسلم صالحی زاده

این پژوهش به تحلیل ابعاد روانشناختی مناجات شعبانیه و تأثیر آن بر سلامت روان با استناد به آموزه های قرآنی می پردازد.مناجات شعبانیه به عنوان یکی از ادعیه مأثور از ائمه معصومین(ع)، حاوی مضامین عمیق تربیتی و روان شناختی است که می تواند در تقویت سلامت روان مؤثر واقع گردد. با به کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع اسلامی و روانشناسی، یافته های تحقیق حاکی از آن است که مفاهیمی نظیر امید، توکل، توبه و حسن ظن به خداوند در این مناجات، با مؤلفه های سرمایه روانشناختی شامل امید، خوش بینی، کارآمدی و تاب آوری همسویی داشته و می تواند موجب ارتقای سلامت روان گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که مضامین این مناجات از طریق ایجاد نگرش مثبت به زندگی، کاهش سطح اضطراب و افزایش تاب آوری در مواجهه با مشکلات، دارای کارکردهای پیشگیرانه و درمانی در حیطه اختلالات روانی است. این تحقیق با تلفیق مبانی دینی و روانشناسی، الگویی بومی برای ارتقای سلامت روان ارائه می نماید.

هدف این پژوهش، تحلیل مضامین ادبی-تفسیری ابومسلم اصفهانی - دیدگاه ادبی او در فرایند تفسیر - مستخرج از مجمع البیان با نظر به آراء مفسران، به منظور پالایش برخی مضامین محوری قابل قبول در تفسیر به صورت صریح و روشن است. در مقاله حاضر، تلاش شده تا برای پاسخ به این پرسش ها که مضامین ادبی فراگیر ابومسلم در مجمع البیان کدامند و کدام مضامین ادبی مطرح شده محل اختلاف یا موافق با دیدگاه ابومسلم و مفسران است و کدام مضامین از مختصات اوست، به روش توصیفی –تحلیلی پژوهشی صورت گیرد. حاصل پژوهش حاضر این است که مضامین ادبی که گزینش شده، تأثیر آن در تفسیر ابومسلم از این آیات و ایجاد تفاوت با سایر تفاسیر بررسی گردیده است. از مختصات نظر او می توان به مرجع ضمیر «ه» (بقره/74)، وجود کنایه (بقره /230) و اعتقاد او به مبالغه و تأکید (بقره /90 و اعراف /150) اشاره کرد و مضامینی که محل اختلافی با نظر بیشتر مفسران ندارد و با آن ها مشترک است می توان به مواردی از این قبیل اشاره کرد: نوع الف و لام و معنای آن در «انسان» (دهر/1)، مضامینی مثل ترکیب و معانی حرف «لا» (واقعه/ ۷۵ و قیامه/1)، لحن و ترکیب عبارت «فزادهم الله مرضا» (بقره /10) و مرجع ضمیر (بقره/74)..

طبرسی در تفسیرش از آرای مفسران اهل سنت و شیعه بهره برده است از جمله این مفسران می توان به ابومسلم اصفهانی اشاره کرد که بیشترین نقل ها در تفسیرش از اوست این پژوهش به بررسی و نقد روش تفسیری او با توجه به قواعد و موازین تفسیری پرداخته و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند یافته های پژوهش نشان می دهد که ابومسلم به عنوان مفسری برجسته از روش های تفسیری مختلفی در تفسیر آیات استفاده کرده و علیرغم توجه او در به کار گیری قواعد و ضوابط تفسیری در برخی موارد از آن ها غافل مانده به طور مثال می توان به قواعدی از این قبیل : عدم توجه به سیاق آیات،بی توجهی به لحن و آهنگ کلام،اختیار کردن معنایی که احتمال ضعیف دارد و لغزشی که در به کار گیری منبع عقل در اجتهاد از آیات داشته است اشاره کرد، با همه این اوصاف روش او نه تنها آسیب جدی به مجمع البیان وارد نکرده بلکه موید و شاهد آرای تفسیری طبرسی در تفسیرش هست.