محمد رضایی رحیمی

تحولات پیچیده شهرها و ضرورت تصمیم گیری مبتنی بر شواهد، نقش رصدخانه های شهری را به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی حکمرانی شهری برجسته ساخته است. با وجود توسعه مفهومی و فنی رصدخانه های شهری در ایران، ضعف در ساختارهای نهادی رسمی و نبود چهارچوب های سازمانی، حقوقی و اجرایی منسجم، کارآمدی و پایداری این نهادها را با چالش مواجه کرده است. پژوهش حاضر، با هدف تدوین الگوی نهادی رسمی پشتیبان رصدخانه شهری شهرداری ها با تمرکز بر شهرداری شهر یزد انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی توسعه ای و از نظر روش شناسی، آمیخته (کیفی _ کمی) است. در این مقاله، روش های تحلیل ذی نفعان با استفاده از تحلیل ماتریس قدرت منفعت، تحلیل های آمار توصیفی، انجام آزمون های ناپارامتریک میانگین فریدمن و همبستگی اسپیرمن در محیط نرم افزار SPSS انجام شده است. نتایج تحلیل های انجام شده نشان می دهد که رصدخانه شهری در شهرداری شهر یزد قابل پیاده سازی است و مهم ترین یافته های برآمده از انجام تحلیل ها نشان می دهد تدوین الگوی نهادی پشتیبان رصدخانه شهری از سنجه های ارزیابی و گزارش دهی، پایداری و نهادینه سازی، پایش و نظارت، جمع آوری و مدیریت داده ها، امنیت، حاکمیت قانون، طراحی و تدوین، اجرا و پیاده سازی برنامه و ذی نفعان تشکیل شده است و موفقیت و پایداری رصدخانه شهری مستلزم برخورداری از پشتوانه نهادی رسمی، ساختار حکمرانی شفاف، نظام یکپارچه داده، الزامات قانونی و امنیتی، مشارکت فعال ذی نفعان و یادگیری سازمانی مستمر است. الگوی پیشنهادی می تواند به عنوان چهارچوبی عملیاتی برای ارتقای تصمیم سازی مبتنی بر داده، شفافیت، پاسخ گویی و بهبود مدیریت شهری در شهرداری ها استفاده شود.

گسترش بی رویه و بدون برنامه شهرهای بزرگ و متوسط کشور در چند دهه گذشته، باعث شکل گیری بافت های جدید شهری در مجاورت شهرها، جابجایی ساکنان و کاربریهای شهری به نواحی جدید گردیده است. محلات باغ ملی و محله آقا و محله حکیم نصراله و شادمند و شهید یزدانی که به عنوان محلات مورد مطالعه این تحقیق انتخاب شده است، از قاعده فوق مستثنی نبوده و در زمره بافت های فرسوده کشور محسوب می گردد. جامعه آماری این تحقیق خانوارهای ساکن محلات مورد مطالعه شهرضا می باشندکه تعداد آنها طبق سرشماری 1390,10568می باشد جهت انتخاب حجم نمونه از روش کوکران استفاده شده است که120خانوار به عنوان حجم نمونه انتخاب شده است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش انجام توصیفی تحلیلی است. برای جمع آوری اطلاعات، از مطالعات میدانی، از قبیل مصاحبه و پرسش نامه استفاده شده است و با استفاده از مدل هایQSPM-AHP- SWOT و با توجه به تجزیه و تحلیل داده ها، نتایج تحقیق نشانگر آن است که کمبود امکانات، خدمات شهری و تأسیسات زیربنایی سبب مهاجرت ساکنان بومی به مناطق دیگر شهر شده است. که امید است در آینده بتوان با استفاده راهبردها و راهکارهای مناسب گرهی از گره های بافت فرسوده شهرضا را گشود.