ساغر منشی

نمایش سنتی ترکیه، به معنای سرگرمی های دراماتیکی که از دیرباز در زیست اجتماعی مردم عثمانی به عنوان «تماشا» در فضای باز و بدون متن اجرا می شدند، بر تیپ سازی و طرحی اولیه مبتنی بود و با کاربست کمینه دکور و ملزومات صحنه در قالب مصادیقی انتزاعی شکل می گرفت. حال آنکه آنچه در قرن نوزدهم، هم نوا با سایر گرایش های غرب گرایانه و تجددطلبانه در قالب تئاتر غربی در این کشور ریشه می دواند، به معنای اجرای متن های ارسطویی در فضای بسته سالن ها بود. این تحول که نمایش سنتی ترک را به موازات دوران تنظیمات، مشروطیت و در نهایت، جمهوریت تئاتر می رساند، از یک سو، در قالب گذر از قراردادهای نمایشی به قواعد تئاتری و از سوی دیگر، در معنای گذر گفتمان روایی از قلمرو «دایجسیس» به «میمسیس» جلوه می یافت. پژوهش حاضر ضمن تجزیه وتحلیل موردی نمایشنامه های ازدواج شاعر از ابراهیم شناسی (1859)، افندی استانبول از مصاحب زاده جلال (1913) و یک مهمان آمد... از جلال الدین ازینه (1939)، دگرگونی درام ترکی را از منظری روایت شناختی در بستر تاریخ بررسی کرده است. بر این اساس، به طور کلی می توان گفت اگرچه تئاتر ترکیه در آغاز نسبتی آشنا با نمایش سنتی حفظ کرده، ادبیات نمایشی به مرور از گفتمان روایی «دایجتیک» فاصله گرفته و در نهایت با مختصاتی «میمتیک» قوام یافته است.

بخش عمده ای از آیات قرآن کریم در قالب تعامل گفتاری بیان شده اند و از منظر گفتمان دراماتیک قابل بررسی هستند. در این پژوهش نخست انواع مختلف دیالوگ و همینطور تعاریف و مفاهیم اصلی آن ها مرور می شوند و ثانیاً گفتمان و دیالوگ به مثابه گفتمان مورد توجه قرار می گیرند. سپس در چهارچوب مذکور، از دایره گسترده دیالوگ های قرآنی بر رخداد گفتاری حضور فرشتگان در منزل حضرت ابراهیم (ع) تمرکز می شود که در آیاتی از سوره های هود، حجر، عنکبوت و ذاریات مطرح شده است. همچنین ضمن مرور دنباله ها و نوبت های گفتاری در آیات پیش گفته، تحقق یا عدم تحقق شاخص های هر یک از اقسام دیالوگ در این رخداد نیز بررسی می شود. بر این اساس می توان گفت که تعاملات موجود در رخداد گفتاری حضور فرشتگان در منزل حضرت ابراهیم (ع) کم وبیش هم سو و منطبق با چهارچوب گفتمان دراماتیک و واجد ویژگی های ساختاری و کارکردی تبیین شده هستند؛ در نتیجه می توان آن ها را بدون تغییر یا با اعمال کمترین تغییرات در اقتباس های قرآنی مورد استفاده قرار داد.