رضا رئوفیان

یکی از اصول مسلم در ارتباطات انسانی، به کارگیری قواعدی است که بهداشت روانی جامعه را تضمین کندوقسم عمده ای از تحقق بهداشت روانی رعایت اخلاق جنسی مخصوصا رعایت حجاب است. اهمیت موضوع حجاب و تاثیر و ارتباط آن با بهداشت روانی آنجا آشکار می گردد که شیطان در اولین رویارویی اش با انسان، تلاشی برای عریان نمودن او دارد تا وی را در موقعیت فشار روانی قرار دهد؛ لذا هدف از مقاله پیش رو که با روش مطالعه توصیفی تحلیلی صورت گرفته، پیگیری این نکته است که بین حجاب و بهداشت روانی ارتباطی تنگاتنگ برقرار است و اگر برخی به بهانه شعارِ زن، زندگی، آزادی در پی حذف حجابند، در حقیقت به دنبال افزایش فشار روانی بر جامعه هستند؛ اما تکیه بر واژه لباس در قرآن کریم از آن جهت است که این واژه در بررسی های صورت گرفته می تواند بار معنایی پوشش و آرامش را در خود داشته باشد. قرآن کریم در کنار اشاره به لباس به عنوان نماد پوشیدگی در انسانها، به نماد آرامش بخشی آن نیز توجه داشته است. در بررسی معناشناسانه، لباس(پوشاک) با ریشه "سکن" - به معنای آرامش - در یک حوزه معنایی قرار می گیرد؛ هم آیی این دو بیانگر ارتباط تنگاتنگ و اثر گذاریشان بر هم است. نتیجه اینکه حجاب در سیر تحقق خود بدون ارائه دقیق الگوهای کارآمد در بهداشت روانی – که تحت عنوان سطوح پیشگیری از آنها یاد می شود- امکان پذیر نیست؛ همچنین تحقق کامل بهداشت روانی در جامعه بدون در نظر گرفتن نقش کاربردی حجاب غیر ممکن است.

معناشناسی نوپدیدی است که پای به عرصه فهم و تبیین واژگان نهاد و ابعاد جدیدی از کارکردهای نهفته در معنا را آشکار کرد. از جمله واژگانی که نیاز است در کوره معناشناسی ساخته و پرداخته شود، مفهوم خمر(نوشیدنی الکلی) است که حضوری کمابیش گسترده در حوزه های دین، اجتماع و فرهنگ دارد و در خصوص حرمت یا حلیت آن مباحثی در سطوح عوام و خواص مطرح است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با هدف رفع برخی شبهاتِ حلّیت خمر که برخی عامدانه در جهت ضربه به زندگی فردی و اجتماعی انسانها بدان می پردازند، به بررسی این واژه با روش معناشناسی توصیفی و محوریت رابطه همنشینی پرداخته است. خمر در قرآن کریم با واژگانی نظیر ذکر الله و صلوه رابطه همنشینی تقابلی، و با واژگان شیطان، میسر و اثم همنشینی تلازمی دارد. اما یکی از همنشینان خمر مفهوم نفع است که نیاز به بررسی دقیقتری دارد که آیا در زمره همنشینان تقابلی است یا تلازمی؟ بررسی این مسئله به نحوی است که هم به اصالت تعابیر، نیز جنبه هدایتگری و دور اندیشی قرآن کریم توجه شده است. مصادیق نفع طبق بیان اغلب مفسران سودهای ظاهری، جسمی و گذرا هستند؛ حال آنکه در بررسی های معناشناسانه این نتیجه به دست می آید که پدیده الکل- که بر اثر فعل و انفعالات درون خمر ایجاد می شود - با دارا بودن ویژگی های مثبت و کاربردی برای جامعه، از مصادیق نفع به شما می آید؛ لذا مفهوم نفع در اینجا به صورت غیر مستقیم در رسته همنشینان تقابلی خمر قرار می گیرد.

اراده در خدا و انسان از مسائل مهم در حوزه معرفت دینی است که از دیرباز مورد توجه متفکران بوده و چالش هایی را در پی داشته است. در مقاله پیش رو به بررسی واژه با روش معناشناسی توصیفی و محوریت رابطه همنشینی وجانشینی- که از زبان شناسی ساخت گرا برآمده- پرداخته می شود. مطالعه مشتقات اراده در 47 سوره از قرآن، نشان ازارتباط معنایی آنبر محور جانشینی با «مشیت، اختیار، اشتهاء، ابتغاء، همّ، عزم و قضی» و بر محور همنشینی با «الله، فعل، کن فیکون، امر، وجه و نفس» می باشد که حوزه معنایی اراده را شکل می دهند. بر محور جانشینی، این واژگان در هسته اصلی معنای اراده یعنی «خواستن»، مشترک بوده وجملگی در زنجیره انجام فعل قرار می گیرند. بر محور همنشینی نیز دو نسبت تقارب معنایی و رابطه مکملّی دیده می شود که درمجموع می توانند معنای شفاف و دقیق تری از اراده را ارائه نمایند.