زهرا حاجی شاه کرم

رهیافت تلفیقی در اخلاق، طرح ملاک های سه گانه در سنجش کنش های انسانی، اهتمام و اعتناء به نقش عرف و عقل جمعی در ظهوردادن بخشی از نظام اخلاق از دستاوردهای بنیادین فلسفه ابن سینا محسوب می گردد. برخلاف دیدگاه رایج و مسلط در میان پژوهشگران و حتی متفکران حوزه فلسفه اسلامی و ادعای فقدان نظریه یا رویکرد اخلاقی در میان فیلسوفان اسلامی، تبیینی صحیح و بنیادین از اندیشه های فارابی و ابن سینا می تواند نادرستی مفروضات ادعایی را عیان سازد. افزون برآن، دیدگاهی که بر فقدان اندیشه های اخلاقی در دوران پس از فارابی و به طور خاص امتناع آن در فلسفه ابن سینا تأکید می کند، ریشه در ناآگاهی نسبت به آراء، آثار، رویکردها و اندیشه های مهم بوعلی دارد.  یکی از ابداعات خاص ابن سینا در باب اخلاق، مطرح ساختن رهیافت تلفیقی ملاک ها در سنجش درستی و نادرستی کنش های اخلاقی و فهم خاستگاه های «شایست و ناشایست» أعمال آدمیان است. نه تنها التفاتی صحیح به این رویکرد در بررسی اندیشه های ابن سینا در باب اخلاق نشده است، بلکه می توان ادعا کرد که همانند نظریه «زمینه مندی عرفی» دستگاه اخلاق در فلسفه شیخ الرئیس، از ساحت های «نااندیشیده» به شمار می آید. در این نوشتار کوشش خواهیم کرد تا دو مسئله بسیار مهم مزبور را که تاکنون متأسفانه در ابن سیناپژوهی مورد غفلت واقع شده است، بررسی و تحلیل نموده و أبعاد ابداعات و دستاوردهای مهم بوعلی در حوزه اخلاق را آشکار نماییم. یکی از ابداعات خاص ابن سینا در باب اخلاق، مطرح ساختن رهیافت تلفیقی ملاک ها در سنجش درستی و نادرستی کنش های اخلاقی و فهم خاستگاه های «شایست و ناشایست» أعمال آدمیان است. نه تنها التفاتی صحیح به این رویکرد در بررسی اندیشه های ابن سینا در باب اخلاق نشده است، بلکه می توان ادعا کرد که همانند نظریه «زمینه مندی عرفی» دستگاه اخلاق در فلسفه شیخ الرئیس، از ساحت های «نااندیشیده» به شمار می آید. در این نوشتار کوشش خواهیم کرد تا دو مسئله بسیار مهم مزبور را که تاکنون متأسفانه در ابن سیناپژوهی مورد غفلت واقع شده است، بررسی و تحلیل نموده و أبعاد ابداعات و دستاوردهای مهم بوعلی در حوزه اخلاق را آشکار نماییم.

مفاهیم و معانی، بنیادی ترین ساحت هر پدیده را شکل میدهند. معنایی که نظریه پردازان و کنشگران اجتماعی برای طلاق قائل هستند، بعدی پراهمیت از ساختار این پدیده بشمار می آید. این مقاله با اتکاء به الگوی روش شناختی در قالب روش شناسی بنیادین، پارادایمی و کاربردی مبتنی بر مفروضات پارادایم پدیدارشناسی، به شیوه استقرایی و کیفی و با استفاده از روش پدیده نگاری به مطالعه معنای طلاق در بستر اندیشه و نگرش زنان مطلقه پرداخته است. براساس روش های نمونه گیری گلوله برفی و هدفمند با 64 نفر از زنانی ساکن کلانشهر تهران که بین سالهای98-1384شمسی طلاق گرفته اند، مصاحبه عمیق انجام یافت. نتایج تحقیق حاکی از آن است که پدیده طلاق بمثابه یک امر چندمعنایی، مشتمل برساحت های اخلاقی–عاطفی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است. نوشتار حاضر با تکیه بر سیالیت معنای طلاق بیان میکند که زنان مطلقه از یک ذهن خالی نسبت به مساله و پدیده طلاق برخوردار نبودند بلکه جهان فکری آنها مملو از آگاهی و معانی پیرامون پدیده طلاق بوده است.

هدف این مقاله، کنکاشی نقادانه در خصوص چارچوب روش شناختی پایان نامه ها با محوریت طلاق است. مساله اصلی در این مقاله، عبارت است از "آیا عدم توجه کافی به روش شناسی پژوهش های صورت گرفته با محوریت طلاق تاثیری در غنا و عدم غنای پژوهش های آینده خواهد داشت؟" بر این اساس، این پژوهش از روش اسنادی و تحلیل محتوا بهره گرفته است. این مقاله تلاش می کند به معرفی ، شفاف سازی و نقد روشمند، که فراتر از یک تکنیک صرف است در مورد پایان نامه ها با محوریت طلاق بپردازد. از اینرو، علاوه بر بیان روش شناسی بنیادین، پارادایمی و کاربردی که در اکثر موارد جزو حلقه مفقوده پایان نامه ها است و به عنوان راهنمای عملی می تواند کمک موثری برای پایان نامه های آتی باشد، به اجرای آنها اقدام نموده و همچنین پایان نامه ها را از نظر ساختاربندی شکلی و موضوعی نظیر برهه زمانی، دسته بندی موضوعی، دیدگاه جنسیت محوری و... نیز مورد بررسی قرار داده است.