سید هدایت الله داورپناه

زمینه و هدف: با توجه به افزایش نیاز دانش آموزان به یادگیری فعال و مبتنی بر تجربه، پژوهش حاضر با رویکرد شبه تجربی به بررسی اثربخشی تدریس مبتنی بر یادگیری تجربی بر انگیزه دانش آموزان پایه سوم ابتدایی در درس علوم تجربی پرداخته است. روش: این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون–پیگیری و دو گروه آزمایش و کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر پایه سوم یک مدرسه در شاهین شهر (سال تحصیلی 1402–1401) بود که به صورت در دسترس و سپس تصادفی به دو گروه 20نفره تقسیم شدند. گروه آزمایش پنج جلسه آموزش مبتنی بر تجربه (45–60 دقیقه) دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل تحت روش سنتی آموزش دید. ابزار گردآوری داده، پرسش نامه استاندارد انگیزه تحصیلی هارتر (1981) با روایی تأییدشده توسط متخصصان و پایایی مورد تأیید (آلفای کرونباخ) بود. تحلیل داده ها با آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (شامل آزمون های شاپیرو–ویلکز، لوین، اُم باکس، اندازه گیری مکرر، لامبدای ویلکز، کرویت موچلی و LSD تعقیبی) در SPSS v.23 انجام گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد تدریس مبتنی بر یادگیری تجربی تأثیر مثبت و معناداری بر انگیزه تحصیلی (P ≤ 0.01) و همچنین انگیزه درونی و بیرونی دانش آموزان داشته است. نتیجه گیری: این رویکرد با فراهم آوردن فرصت هایی برای مشارکت فعال و تعامل عملی با مفاهیم، درک عمیق تر علوم تجربی را تسهیل کرده و کیفیت یادگیری را در محیط های تجربه محور ارتقا می دهد.

بی شک خلاقیت در حوزه پژوهش به عنوان محرک نوآوری مستحق توجه ویژه است و تعیین اینکه چه نوع محیط های کاری برای بروز و تجلی خلاقیت فکری بیشتر مساعد است و چگونه می توان این شرایط را مهیا کرد، مفید خواهد بود. از همین رو، پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل راهبردهای تحقق خلاقیت فکری در محیط های دانشگاهی انجام شد. این پژوهش از نوع تحقیقات کاربردی است که در آن از روش آمیخته- اکتشافی متوالی استفاده شده است. به طوری که در بخش کیفی مشارکت کنندگان بالقوه شامل استادان و خبرگان دانشگاهی دارای تخصص و سابقه علمی در حوزه خلاقیت در آموزش عالی از کشورهای منتخب بودند. روش گردآوری داده ها نیز مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که با استفاده از رویکرد نمونه گیری هدفمند (صاحب نظران کلیدی) و معیار اشباع نظری با 25 نفر مصاحبه صورت گرفت. همچنین جامعه آماری بخش کمی را کلیه استادان و خبرگان آموزش عالی در دانشگاه های ایران تشکیل می دادند که 9 نفر به روش هدفمند انتخاب و با روش گروه کانونی به پرسشنامه محقق ساخته مستخرج از بخش کیفی پاسخ دادند. درنهایت تجزیه وتحلیل داده ها در بخش کیفی با تکنیک تحلیل مضمون و در بخش کمی با رویکرد مدل سازی ساختاری تفسیری انجام شد و نتایج نشان داد که طبق نظر خبرگان راهبردهای تحقق خلاقیت فکری در محیط های دانشگاهی به ترتیب سطح و اهمیت عبارت اند از: مأموریت گرایی در حوزه پژوهش، تشکیل کارگروه ها/خوشه های پژوهشی فرارشته ای، برگزاری سمینار و همایش های مسئله محور، توسعه پارک های علم و فناوری و مراکز رشد و تأیید اهمیت فرایند خلاق نسبت به محصول خلاق. طبق یافته های به دست آمده دانشگاه ها در راستای توسعه چارچوب ها و استراتژی های عملی برای تحریک و پرورش خلاقیت در فعالیت های پژوهشی خود می توانند راهبردهای شناسایی شده را برحسب اولویت و اهمیت موردتوجه قرار دهند و متناسب با هرکدام از آن ها، سیاست گذاری لازم را انجام دهند یا سیاست ها و برنامه های موجود خود را تقویت و بازنگری نمایند.

هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین روابط فرهنگ و جوّ دانشگاهی ایران با نگرش به ازدواجهای دوره دانشجویی انجام شده است. روش: این پژوهش کاربردی، بر اساس رویکرد کمّی و روش توصیفی- همبستگی از نوع معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر را دانشجویان دانشگاه سمنان در سال تحصیلی 4-1403 تشکیل می دادند که به صورت تصادفی طبقه ای، 324 نفر از آنان مورد مطالعه قرار گرفتند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد فرهنگ دانشگاهی و جوّ دانشگاهی و برای سنجش نگرش دانشجویان نسبت به ازدواجهای دوره دانشجویی از پرسشنامه رغبت سنج ازدواج نسخه دانشجویی استفاده شده است. روایی و پایایی پرسشنامه های مذکور تأیید شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روشهای آمار توصیفی و استنباطی و مدل معادلات ساختاری استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای اس.پی.اس.اس-24 و اسمارت پی.ال.اس-4 انجام شد. یافته ها: میانگین متغیّرهای پژوهش، کمتر از حد متوسط و خرده مقیاسهای هنجارهای دانشگاه، ارتباطات و موانع ازدواج، بیشتر از حد متوسط بودند. افزون بر این، فرهنگ و جوّ دانشجویی با نگرش به ازدواجهای دوره دانشجویی رابطه مستقیم و معناداری دارد. همچنین فرهنگ دانشگاهی به واسطه جوّ دانشگاهی با ضریب اثر غیر مستقیم 142/0 بر نگرش به ازدواج در دوره دانشجویی تأثیر مثبت و معناداری دارد. نتیجه گیری: نگرش به ازدواج دانشجویان به عنوان کنشگران گذار از ارزشهای سنّتی به ارزشهای مدرن و پست مدرن، تحت تأثیر فرهنگ و جوّ دانشگاهی قرار گرفته، به سوی ارزشهایی حرکت خواهند کرد که بر عقل، آزادی فردی و تنوع تأکید دارند و خودشان نقش فعالی در این روند خواهند داشت.