پرویز حسین طلایی

در اوایل قرن دوم پیش از میلاد، سیاست های سرکوبگرانه و تلاش برای هلنی سازی از سوی حکومت سلوکی، هویت دینی و فرهنگی یهودیان را در یهودیه تهدید کرد و زمینه ساز شکل گیری شورش مکابیان شد. پرسش اصلی این است که چگونه جنبش مذهبی مکابیان منجر به تأسیس حکومت مستقل حشمونیان و تثبیت هویت یهودی انجامید؟ پژوهش حاضر با روش تاریخی و رویکرد توصیفی–تحلیلی، بر پایه منابع کهن مانند کتاب های مکابیان و آثار یوسفوس فلاویوس و نیز پژوهش های جدید انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که شورش مکابیان با سازمان دهی نیروهای مردمی، احیای شعائر مذهبی و بازسازی معبد اورشلیم، زمینه استقلال سیاسی و بازسازی هویت دینی را فراهم ساخت. حکومت حَشمونیان، که از دل این قیام پدید آمد، استقلال نسبی یهودیه را تثبیت کرد و موجب تقویت خودآگاهی قومی در برابر نفوذ فرهنگی هلنیسم شد. گرچه این حکومت سرانجام در برابر قدرت فزاینده روم فروپاشید، اما میراث فکری و فرهنگی مکابیان در قالب پاسداشت ایمان، استمرار سنت های مذهبی و پیدایش جشن حنوکا، تأثیری پایدار بر تاریخ دینی و فرهنگی یهود بر جای گذاشت.

کرمان که امروزه به عنوان پهناورترین استان ایران شناخته می شود و در جنوب شرق فلات ایران قرار دارد، از دیرباز یکی از کانون های مهم تمدنی و تاریخی به شمار می رفته است. شواهد باستان شناختی برجای مانده از محوطه هایی چون تل ابلیس، تپه یحیی، شهداد و جیرفت، گویای پیشینه ی کهن این سرزمین است. هدف پژوهش حاضر، تبیین جایگاه جغرافیای تاریخی کرمان در ساختار سیاسی، اداری و اقتصادی امپراتوری هخامنشی و بررسی نقش آن در تحولات شرق فلات ایران است. این پژوهش با روش تاریخی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه ی مطالعات کتابخانه ای و تحلیل منابع تاریخی، جغرافیایی و کتیبه های هخامنشی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که کرمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، میان پارس، پارت، گدروزیا و خلیج فارس، نقشی مؤثر در پیوندهای سیاسی، اقتصادی و ارتباطی امپراتوری هخامنشی ایفا می کرده است. همچنین این سرزمین در آغاز بخشی از ایالت پارس بوده، اما در پی تحولات سیاسی دوره ی داریوش اول، به تدریج به عنوان واحدی اداری متمایز از پارس در چارچوب نظام ساتراپی های هخامنشی مطرح شده است. دستاورد این پژوهش، ارائه ی تحلیلی یکپارچه از پیوند جغرافیا و سیاست در کرمانِ دوره ی هخامنشی و روشن ساختن جایگاه این سرزمین در ساختار اداری امپراتوری است. از جمله محدودیت های تحقیق می توان به پراکندگی داده های تاریخی و کمبود منابع مستقیم درباره ی مرزهای دقیق و ساختار اداری کرمان در دوره ی هخامنشی اشاره کرد.